Η Μάνη ξυπνά πρώτη, λουσμένη στο χρυσάφι του ήλιου. Οι ακτίνες του απλώνονται στον ελαιόκαμπο της αποσκιερής Μέσα Μάνης και βάφουν τους πύργους της Κοίτας, τους Μπουλαριούς, τους Καλονιούς. Το μεσημέρι εδώ δεν είναι ώρα. Είναι ιεροτελεστία. Ο ζωοδότης ήλιος άλλοτε χαϊδεύει, άλλοτε κατακαίει. Γιατί η Μάνη δεν χαρίζεται.
Η Βόλτα μας: Μέσα Μάνη – Το κάστρο της τιμής
Η Μάνη είναι τρεις κόσμοι σε ένα σώμα: αποσκιερή και προσηλιακή. Έξω, Κάτω και Μέσα Μάνη. Όπου πατήσεις, άλλη εικόνα. Άλλη ανάσα. Άλλη κουλτούρα.
Στη Μέσα Μάνη, η ιστορία δεν γράφεται μελάνι. Γράφεται με γδικιωμούς. Με άγραφους, σκληρούς νόμους. Η τιμή της οικογένειας και της πατριάς στέκει στο ύψιστο βάθρο. Το μαρτυρούν οι πανύψηλοι, αδύνατοι, επιβλητικοί πύργοι. Το φωνάζουν τα ξεμόνια. Το λένε τα πρόσωπα, σκαλισμένα από ήλιο και πόνο.
Εδώ τα χωριά είναι φρούρια. Κάθε πύργος — μια πληγή που έγινε τραγούδι. Κάθε ρούγα στο μακρύ πεζούλι — μια ιστορία που δεν τέλειωσε. Κάθε εκκλησία — αφιερωμένη σε ένα σόι. Όσες οι εκκλησίες, τόσα τα σόγια.
Άνθρωποι καψαλισμένοι. Αποκαμωμένοι ανάμεσα σε ξερολιθιές. Μοχθούν για τον επιούσιο σε γη φτωχή. Μόνο το χρυσό λάδι της Μάνης είναι πλούσιο, μοναδικό. Γιατί τι να σπείρεις εδώ; Κάτω από κάθε σπιθαμή χώμα, ένας βράχος. Μια ριζωμιά. Ένα κοτρώνι. Ξερή, απόμακρη, απρόσιτη. Κι όμως, δική μας.
Έξω Μάνη – Το φως του Μεσσηνιακού
Το Οίτυλο σε υποδέχεται με ιστορία από τον Όμηρο. Με μνήμη από το 1675, όταν οι Μανιάτες σαλπάρισαν με το πλοίο «Σωτήρας» για την Κορσική. Έχτισαν αποικία. Έδειξαν ξανά πως ο Μανιάτης δεν λυγίζει.
Κι από εδώ αρχίζει η Έξω Μάνη:
Χοτάσια, Άγιος Νίκωνας, Λαγκάδα. Οι φιδίσοι δρόμοι σε φέρνουν αντιμέτωπο με τη λάμψη του Μεσσηνιακού. Εδώ το ηλιοβασίλεμα βάφει πορφυρά τη θάλασσα. Η Μάνη μαλακώνει. Γίνεται φιλόξενη. Ήρεμη.
Τραχήλα, Άγιος Δημήτριος, Άγιος Νικόλαος, Στούπα, Καρδαμύλη. Ονόματα που μοσχοβολούν αλμύρα. Οι αμμουδένιες παραλίες της Έξω Μάνης μαγεύουν και τον πιο απαιτητικό. Την λένε «Ευρωπαϊκή Μάνη». Και έχουν δίκιο.
Μα η ιστορία δεν λείπει. Στην Καστάνια στέκει ο Πύργος του Δουράκη. Εκεί κρύφτηκε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης προεπαναστατικά. Στην Κυβέλεια αναπαύεται ο Κωνσταντής Κολοκοτρώνης, ήρωας των Ορλωφικών.
Αυτή τη γη πάτησαν οι απελευθερωτές της Καλαμάτας, ξημέρωμα 23ης Μαρτίου 1821. Με μπροστάρη τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Στην Καρδαμύλη, στον Πύργο του Μούρτζινου-Τρουπάκη, ορκίστηκαν οι οπλαρχηγοί πριν τον θρίαμβο.
Σταυροπήγιο, Κάμπος — πατρίδα του Αλέξανδρου Κουμουνδούρου — και Βέργα. Εκεί ακόμα αντηχούν οι ιαχές. Τα καριοφύλια των Μανιατών στο τείχος της Βέργας εξευτέλισαν τις ορδές του Ιμπραήμ το 1826. Έγραψαν δόξα με αίμα και μπαρούτι. Αυτή είναι η Μάνη.
Κάτω Μάνη – Δόξα στο γαλάζιο
Η Κάτω Μάνη δεν υστερεί. Βαχός, Καρυούπολη των Φωκάδων, Κότρωνας λουσμένος στη θάλασσα. Βαθύ, Παναγέα, Σκουτάρι, Μαυροβούνι. Τόποι τουριστικοί, μα με ψυχή πολεμιστή.
Εδώ δεσπόζει ο Πολυάραβος. Ορεινός, έρημος, ιερός. Αύγουστο του 1826, οι Μανιάτες κατατρόπωσαν ξανά τον Ιμπραήμ. Εδώ υψώνεται ο Πύργος του Μπέη Αντώνιου Γρηγοράκη. Εδώ στέκει το Κάστρο του Πασαββά, πληγή και καμάρι.
Και το Γύθειο. Αμφιθεατρικό, σαν νησί. Στολίδι της Ανατολικής Μάνης. Με τη νήσο Κρανάη, όπου ο μύθος λέει πως ο Πάρις έκλεψε την Ωραία Ελένη. Ο Λακωνικός κόλπος απλώνεται γαλάζιο σεντόνι: από το Γύθειο ως τη Νεάπολη, την Ελαφόνησο και το Τσιρίγο, τα Κύθηρα.
Όπως η Καρδαμύλη στολίζει τη Δυτική Μάνη και η Αρεόπολη τη Μέσα Μάνη, έτσι το Γύθειο βασιλεύει ανατολικά.
Μην ξεχάσεις τα Μπαρδουνοχώρια. Άρνα, Μελιτίνη, Καστάνια, Άγιος Νικόλαος, Κόκκινα Λουριά. Και ψηλά, στα 1000 μέτρα, η Παναγία η Γιάτρισσα. Χωριά στις παρυφές του Ταϋγέτου. Εκεί που πάτησαν Τουρκαλβανοί. Εκεί που η ομορφιά κόβει την ανάσα.
Επίλογος: Η Μάνη δεν τελειώνει ποτέ
Η Μάνη δεν είναι προορισμός. Είναι όρκος. Σου δίνει ιστορία, παραδόσεις, παρθένα γη. Σου δίνει ανθρώπους που αλλάζουν από χωριό σε χωριό, μα μένουν ίδιοι στην ψυχή: αλύγιστοι.
Ο χιλιοτραγουδισμένος Ταΰγετος χαρίζει παντού τα αρώματά του. Και στο τέλος του, στο ακρωτήρι Ταίναρο, στην πύλη του Κάτω Κόσμου, αν φτάσεις, θα νιώσεις πως πάτησες στο τέλος της γης.
Η Μάνη είναι πέτρα που μιλάει. Ήλιος που κρίνει. Θάλασσα που βαφτίζει ελεύθερους. Η Μάνη δεν σε φιλοξενεί. Σε δοκιμάζει. Κι αν αντέξεις, σε κάνει δικό της.
Εσύ ποια Μάνη θα περπατήσεις πρώτα;
Κείμενο Φωτό : Όμορφη Μάνη
