Το καλοκαίρι η Μάνη γεμίζει. Αθηναϊκές πινακίδες, Airbnb, stories στη Βάθεια.
Τον Νοέμβρη όμως; Σιωπή.
Οι πύργοι που κάποτε αντηχούσαν από μοιρολόγια και μπαλωθιές, τώρα ακούν μόνο τον αέρα. Τα χωριά που έσφιζαν από ζωή, μένουν με 5 ψυχές. Και οι γέροντες που κρατούσαν τη μνήμη όρθια, φεύγουν ένας-ένας.
Μαζί τους φεύγει η παλιά Μάνη.
1. Οι γέροντες ήταν η Wikipedia της Μάνης
Δεν υπήρχε Google. Υπήρχε ο μπαρμπα-Μήτσος στο καφενείο.
Ήξερε απ’ έξω:
- Ποιος με ποιον έχει βεντέτα από το 1800
- Ποιανού είναι το χωράφι πίσω από την εκκλησία
- Πώς γίνεται το σωστό “γιατί” στο μοιρολόι
- Όλα τα γενεαλογικά δέντρα μέχρι 7 γενιές πίσω
Όταν πέθανε ο τελευταίος τέτοιος γέροντας σε κάθε χωριό, έσβησε ο σκληρός δίσκος της Μάνης. Τώρα ρωτάμε το Facebook και μας λέει ό,τι να ‘ναι.
2. Οι πύργοι δεν είναι Airbnb. Ήταν σπίτια
Βλέπεις τον πύργο στη Βάθεια και βγάζεις φωτογραφία.
Πριν 80 χρόνια είχε μέσα 15 άτομα. Γιαγιά, παππούς, γονείς, 8 παιδιά, θείες. Μύριζε καπνός, λάδι, ψωμί. Ακουγόταν κλάμα μωρού, καυγάς, γέλιο, μοιρολόι.
Σήμερα; Κλειδαριά με κωδικό. 4,9 αστέρια στο Booking.
Ο πύργος ζει. Η ζωή μέσα του πέθανε.
3. Ο χειμώνας στη Μάνη είναι άλλο πράγμα
Ιούλιος: 300 άτομα στη Λάγια.
Φλεβάρης: 8 άτομα και αν. Οι 6 είναι πάνω από 80.
Τα καφενεία κλείνουν. Το αγροτικό ιατρείο έρχεται 1 φορά τη βδομάδα. Το λεωφορείο περνάει “αν έχει κόσμο”. Αν αρρωστήσεις νύχτα, κάνεις τον σταυρό σου.
Τα παιδιά έφυγαν. Στην Αθήνα, στην Καλαμάτα, στην Αυστραλία. Γύρισαν τα χωριά σε σκηνικό για το καλοκαίρι.
4. Φεύγουν και παίρνουν μαζί τους τη γλώσσα
Οι παλιοί δεν μιλούσαν “απλά ελληνικά”. Μιλούσαν μανιάτικα.
“Σαΐτα”, “ντιβάνι”, “αλιμμάρα”, “ξομπλιάζω”. Λέξεις που αν τις πεις σήμερα σε 20χρονο, θα σε κοιτάει σαν εξωγήινο.
Όταν πεθαίνει ένας 95χρονος στη Μάνη, δεν πεθαίνει άνθρωπος. Πεθαίνει λεξικό. Πεθαίνει προφορική ιστορία 200 χρόνων.
5. Τι χάνουμε όταν ρημάζει ένα χωριό;
Χάνουμε το καφενείο που ήταν βουλή.
Χάνουμε τον παπά που ήξερε να διαβάζει τους γέρους, όχι μόνο ευαγγέλιο.
Χάνουμε το πανηγύρι που γινόταν με βιολί, όχι με DJ.
Χάνουμε την “τιμή” που δεν ήταν εγωισμός, ήταν κώδικας.
Η Μάνη χωρίς τους γέροντές της είναι απλά πέτρες με θέα. Όμορφη, ναι. Αλλά άδεια.
Όμορφη Μάνη