Αν οι «Χαρές» στη Μάνη ήταν με μπαλωθιές, οι «Λύπες» ήταν με σιωπή. Αλλά όχι για όλους.
Στη Μέσα Μάνη ο θάνατος δεν ήταν ίδιος για άντρες και γυναίκες. Είχε ιεραρχία. Είχε φύλο. Και είχε κανόνες που σοκάρουν.
1. Πενθούν μόνο οι άντρες – Για γυναίκες είναι ντροπή
Ο νόμος της Μάνης ήταν αμείλικτος:
Πενθούν μόνο για τους άντρες για σερνικούς. Για γυναίκες είναι ντροπή να πενθή κανείς.
Τα σπίτια πενθούσαν πάντα. Όχι γιατί είχαν πάντα νεκρό. Αλλά από συνήθεια. Πενθούσαν για όλους τους άντρες της Γενιάς, και για μακρινούς συγγενείς.
Το πένθος των αντρών: Να μην κόβουν τα γένια.
Το πένθος των γυναικών: Γενικό, βαρύ, άγριο. Η γυναίκα ντυνόταν όλη στα μαύρα πριν βγει το λείψανο από το σπίτι. Έβαφε το τσεμπέρι της με την καπνιά των μαγειρικών σκευών και το φορούσε έτσι μέχρι να αγοράσει μαύρο.
2. Το βελέσι, το σγάργγιο και το μοιρολόι του Σουρδή
Η χήρα, όταν πέθαινε ο άντρας της, ξεσγαργγίωνε το βελέσι της. Το σγάργγιο του βελεσιού παριστά τον άντρα. Από τη στιγμή που χήρευε, δεν είχε σγάργγιο. Το ξανάβανε μόνο αν ξαναπαντρευόταν.
Και μετά το έριχνε στον τάφο, πάνω στο λείψανο, λέγοντας το μοιρολόι:
«Όντε σκοτώθηκε ο Σουρδής επήρα το βελέσι μου και βγήκ’ απόξω στην αυλή και του ’σκισα το μπουγαζί.»
Το κορίτσι που έχανε πατέρα ή αδερφό, ξανάβανε το σγάργγιο μόνο όταν παντρευόταν.
3. Όταν γεννιόταν κορίτσι δεν γινόταν τίποτα
Η απαξίωση ξεκινούσε από τη γέννα.
Στις γεννήσεις κοριτσιών δεν γίνεται απολύτως τίποτε στο σπίτι. Ούτε επισκέψεις, ούτε συγχαρητήρια, ούτε κεράσματα. Σιωπή.
Όταν όμως γεννιόταν αρσενικό, τότε πήγαιναν άντρες και γυναίκες και συγχαίραν τους γονείς. Οι άντρες πριν μπουν στην πόρτα του σπιτιού πυροβολούσαν. Κατόπιν έμπαιναν μέσα και εύχονταν: «να ζήση ο νέος και να σύρη και άλλους». Κερνούσαν σύκα και ρακί Καλαμών.
4. Δεν άναβαν φωτιά – Η κατάρα με τις τηγανίδες
Όσοι είχαν πένθος, δεν άναβαν φωτιά στο μαγειρειό τους τις μεγάλες γιορτές. Οι συγγενείς τους έστελναν έτοιμο φαγητό: τα Χριστούγεννα τηγανίδες, το Πάσχα τυρόπιτες, τις Απόκριες λαζάνια και μακαρόνια.
Από εδώ βγήκε και η κατάρα:
«Να γεμίση η μυλόστασή του τηγανίδες, ή τυρόπιτες!»
Δηλαδή να είναι τόσο μεγάλο το πένθος του, ώστε να γεμίσει το ντουλάπι κάτω από τον χειρόμυλο με φαγητά από τις γιορτές που χαίρεται όλος ο κόσμος, αλλά αυτός πενθεί.
5. Ούτε Χριστούγεννα, ούτε Πάσχα
Στη Μέσα Μάνη δεν γίνονταν ούτε πανηγύρια ούτε γιορτές, ούτε κοινές, ούτε προσωπικές. Τα Χριστούγεννα δεν τα γιόρταζαν οι Χρήστηδες, ούτε του Αγίου Βασιλείου οι Βασίληδες, ούτε το Πάσχα οι Αναστάσηδες.
Στις γιορτές αυτές έφτιαχναν μόνο σπερνά – βρασμένο στάρι – για την υγεία των ζωντανών και για συχώριο των νεκρών. Τα πήγαιναν στην εκκλησία.
Τα σπερνά των νεκρών ήταν σκέτο στάρι. Και όποιος έπαιρνε, έλεγε: «Θεός χωρέσ’ τον».
Τα σπερνά των ζωντανών ήταν στολισμένα με σταφίδες, ρόδια, δραποσίτι. Και όποιος τα έπαιρνε έλεγε: «Χρόνια πολλά».
Kείμενο Όμορφη Μάνη
Πηγή: “Οι Νυκλιάνοι” Δημήτριος Β.Δημητράκος-Μεσίσκλης.Σελ. 40-42