Η παλιά Μέσα Μάνη δεν συγχωρούσε τη χαρά. Δεν τραγουδούσαν. Δεν χόρευαν. Δεν γιόρταζαν Χριστούγεννα ούτε Πάσχα. Υπήρχε μόνο μία εξαίρεση στον άγραφο νόμο της σκληρής καθημερινότητας. Μία λέξη που σήμαινε γλέντι, μπαλωθιές και ασπρο ντυμένο σπίτι.
Η λέξη ήταν “Χαρά”.
Και “Χαρά” σήμαινε Γάμος.
1. Η μόνη γιορτή της χρονιάς
Για τον Μανιάτη, ο γάμος δεν ήταν απλά ένα μυστήριο. Ήταν η μοναδική νόμιμη ευκαιρία να ξεσπάσει. Σε καμία άλλη περίσταση της ζωής του δεν επιτρεπόταν να τραγουδήσει και να χορέψει. Γι’ αυτό και τον γιόρταζε με τον πλέον επίσημο και επιδεικτικό τρόπο.
Ο γάμος γινόταν σχεδόν πάντα Κυριακή. Όχι τυχαία. Μόλις είχε τελειώσει ο θερισμός. Τα αλώνια ήταν γεμάτα σιτάρι και κριθάρι. Οι αποθήκες ήταν φίσκα. Και ήταν ακριβώς πριν αρχίσει το κυνήγι των ορτυκιών. Ιούλιος και Αύγουστος. Η Μάνη γιόρταζε όταν είχε να φάει.
2. Το σπίτι ντύνεται νυφικό
Μόλις “έκλεινε” ο γάμος, έπεφτε σύνθημα. Οι συγγενείς ειδοποιούνταν εγκαίρως σε όλα τα χωριά. Και το σπίτι του γαμπρού έμπαινε σε πυρετό.
Επισκευαζόταν και ασπριζόταν από την κορυφή ως τα νύχια. Οι πέτρες έπρεπε να λάμπουν. Γιατί το σπίτι δεν υποδεχόταν απλά μια νύφη. Υποδεχόταν όλο το σόι. Και η τιμή του σπιτιού ήταν η τιμή του γαμπρού.
Επιστρατεύονταν αμέσως τα συγγενικά και φιλικά κορίτσια. Η αποστολή τους; Να αλέσουν σιτηρά. Στάρι και κριθάρι για τα ψωμιά του γάμου. Όχι για 20 άτομα. Όχι για 50. Για 3 φαγοπότια των 100-200 προσώπων. Ανάλογα με τους καλεσμένους. Φαντάσου τα ζυμάρια. Φαντάσου τους φούρνους να καίνε μέρα-νύχτα.
3. Η προίκα που δεν υπήρξε ποτέ
Ξέχασε ό,τι ξέρεις για προίκες, για χωράφια και για χρυσαφικά. Στη Μέσα Μάνη, προίκα δεν υπήρχε.
Η γυναίκα παντρευόταν και ο πατέρας της δεν χρειαζόταν να ξοδέψει “πεντάρα”. Ούτε λεφτά, ούτε χωράφια, ούτε σπίτι. Τίποτα.
Συνήθιζαν, μάλιστα, το ανάποδο. Την ημέρα του γάμου, την ώρα που ο γαμπρός πήγαινε να πάρει τη νύφη, έδινε αυτός τάλληρα στα πεθερικά του. Χρήματα. Μετρητά.
Αυτά τα τάλληρα δεν θεωρούνταν τιμήμα εξαγοράς της νύφης. Ήταν δώρο. Ήταν επίδειξη γενναιοδωρίας. Ήταν ο γαμπρός που έλεγε: “Την παίρνω γιατί μπορώ να τη ζήσω. Και σας τιμώ.”
Και το πιο τρελό; Για τον γάμο δεν χρειαζόταν να ξοδέψει χρήματα ούτε ο γαμπρός, ούτε ο πεθερός. Πώς; Οι συγγενείς του γαμπρού κάλυπταν τα πάντα. Με τις πελένες, τις λεκάνες με τα φαγητά, και τα κεράσματα, τα δώρα που έφερναν, κάλυπταν με το παραπάνω όλα τα έξοδα. Ο γάμος ήταν υπόθεση ολόκληρης της φάρας.
4. Αρραβώνες: Πυροβολισμοί και ρακή Καλαμών
Οι αρραβώνες στη Μάνη δεν είχαν βέρες από κοσμηματοπωλείο. Είχαν μπαρούτι.
Σενάριο Α: Το κανονικό. Πήγαιναν λίγοι άντρες στο σπίτι της νύφης. Έριχναν μερικούς πυροβολισμούς στον αέρα. Έπαιρναν ένα οποιοδήποτε δαχτυλίδι από έναν παρευρισκόμενο και το περνούσαν στα δάχτυλα των αρραβωνιασμένων. Έπειτα κερνιόντουσαν ρακή Καλαμών. Απλά, αντρίκια, μανιάτικα.
Σενάριο Β: Το εξπρές. Πολλές φορές οι αρραβώνες γίνονταν χωρίς να είναι καν παρόντες οι αρραβωνιαζόμενοι. Αρκούσε να πάνε 2-3 άντρες από το μέρος του γαμπρού στο σπίτι της νύφης και να ρίξουν μερικούς πυροβολισμούς. Τέλος. Ο αρραβώνας είχε γίνει.
Σενάριο Γ: Το “κρόει ντουφέκι για τη δείνα”. Αυτό γινόταν όταν οι συγγενείς της κοπέλας δεν ήθελαν τον γαμπρό. Ήταν πιο αδύναμη οικογένεια. Τότε αρκούσε και μόνο ο γαμπρός να πυροβολήσει από το χωριό του, χωρίς καν να πάει στο σπίτι της νύφης, και να δηλώσει: “Κρόει ντουφέκι για τη δείνα”.
Με αυτό το βάρεμα του ντουφεκιού, ο νέος δεσμευε το κορίτσι. Γιατί κανένας δεν έπαιρνε γυναίκα άλλου χωρίς να υπολογίσει ότι θα έχει έχθρα μέχρι θανάτου. Ή γάμος με απαγωγή, ή με συγκατάθεση, ή έχθρα. Μέση λύση δεν υπήρχε.
5. «Εμένα σκότωσε ο πατέρας μου…» – Η ιστορία της Κυριάκως
Η γυναίκα στη Μάνη δεν είχε γνώμη για τον άντρα που θα έπαιρνε. Τις περισσότερες φορές τον πρωτοέβλεπε μετά τους αρραβώνες.
Αναφέρουμε ένα τέτοιο αρραβώνα που έμεινε στην ιστορία:
Η Κυριάκω ήταν σε κάποιο γειτονικό σπίτι όταν ακούστηκαν ντουφεκιές στο λιακό του σπιτιού της.
“Τι είναι; Τι είναι τα ντουφέκια;” είπαν όλοι με ένα στόμα που φανέρωνε την έκπληξή τους.
Και η Κυριάκω, που είχε μυριστεί τον αρραβώνα της, απαντά με ηρεμία:
“Δεν είναι τίποτα!… Εμένα σκότωσε ο πατέρας μου…” (Η συνέχεια της ιστορίας της Κυριάκως είναι ακόμα πιο απίστευτη.Διάβασε την εδώ: Ο Γάμος της Κυριάκως: Ένα Μανιάτικο “Στράβωμα”)
Και είπε ότι την αρραβώνιασε ο πατέρας της με τον τάδε. Τον νέο αυτό η Κυριάκω δεν τον ήθελε. Γιατί αυτή ήταν ωραία, και τον γαμπρό της τον είχαν παραστήσει για “λωβό”, για χαζό. Δέχτηκε όμως τον αρραβώνα και τον γάμο χωρίς διαμαρτυρία. Και ευτύχησε.
Αυτή ήταν η Μάνη. Σκληρή, μοιρολατρική, αλλά με έναν δικό της κώδικα τιμής.
Κείμενο: Όμορφη Μάνη
Πηγή: “Οι Νυκλιάνοι” . Δημήτριος Β. Δημητράκος-Μεσίσκλης