Η Μάχη της Βρωμοπηγάδας είναι μια από τις πιο ένδοξες, μα λιγότερο γνωστές σελίδες της Μανιάτικης λεβεντιάς. Το 1770, ανάμεσα στο Σκουτάρι και τον Παρασυρό, 5.000 Μανιάτες και Μανιάτισσες συνέτριψαν 16.000 Οθωμανούς. Η Μάχη της Βρωμοπηγάδας δεν ήταν απλώς νίκη. Ήταν όρκος ελευθερίας γραμμένος με αίμα.
Προανάκρουσμα: Τα Ορλωφικά και η προδομένη ελπίδα.
Μετά τον Έβδομο Βενετοτουρκικό Πόλεμο 1714-1718, η Πελοπόννησος ξαναπέρασε στους Οθωμανούς. Όχι όμως η Μάνη. Αυτόνομη και αδούλωτη, αρνήθηκε ξανά την οθωμανική διοίκηση.
Οι Μανιάτες ήρθαν σε επαφή με την Αικατερίνη Β΄ της Ρωσίας και τον Αλέξιο Ορλώφ. Το 1770, ρωσικός στόλος κατέπλευσε στο Αιγαίο και συνέτριψε τους Οθωμανούς στη Ναυμαχία του Τσεσμέ. Γεννήθηκαν τα Ορλωφικά.
Όμως η ελπίδα πρόδωσε. Οι διαφωνίες Ορλώφ και Ιωάννη Μαυρομιχάλη, του «Σκυλόγιαννη του Τουρκοφάγου», διέλυσαν τη συμμαχία. Ο Ιωάννης ηττήθηκε στο Ριζόμυλο της Μεσσηνίας. Μόνος επέζησε. Οι Ρώσοι αποχώρησαν.
Οι Οθωμανοί εξαπέλυσαν τους Τουρκαλβανούς. Λεηλάτησαν την Ελλάδα, έσφαξαν αμάχους στην Πελοπόννησο για αντίποινα. Έκαναν εισβολές στη Μάνη. Όλες αποκρούστηκαν με βαριές απώλειες για τους εισβολείς.
Η εκστρατεία του Χατζή Οσμάν
Οι ήττες εξόργισαν τον Πασά της Πελοποννήσου, Χατζή Οσμάν. Συγκέντρωσε 16.000 άνδρες και εισέβαλε στη Μάνη. Δώδεκα μέρες καθυστέρησε στην Καστανίτσα μέχρι να πέσουν οι πύργοι. Προχώρησε στο Σκουτάρι. Εκεί τον σταμάτησε ξανά ένας πύργος. Δεκαπέντε Μανιάτες τον κράτησαν τρεις μέρες. Έπεσαν μόνο όταν ο πύργος ανατινάχτηκε.
Η Μάχη της Βρωμοπηγάδας: Νύχτα που έγινε θρύλος
Στους λόφους Τρικέφαλους, πάνω από τον Παρασυρό, οχυρώθηκαν 3.000 Μανιάτες και 2.000 Μανιάτισσες. Αρχηγοί ο Έξαρχος Γρηγοράκης και ο ανιψιός του Ζανέτος Γρηγοράκης.
Ο Χατζή στρατοπέδευσε στη Βρωμοπηγάδα — την πεδιάδα ανάμεσα σε Παρασυρό και Σκουτάρι. Έστειλε απεσταλμένους: «Παραδοθείτε». Οι Μανιάτες δεν έστελναν δικούς τους. Ήξεραν: άρνηση σήμαινε θάνατος.
Τότε προσφέρθηκαν τρεις γέροντες. Δύο ιερείς κι ένας πολίτης. Στάθηκαν μπροστά στον Πασά χωρίς να σκύψουν. «Τι θέλετε από τους φτωχούς και ελεύθερους Μανιάτες;» ρώτησαν.
Ο Χατζή απαίτησε: «Τα παιδιά δέκα καπεταναίων για ομήρους. Όλα τα όπλα σας. Φόρο για κάθε κεφάλι, επειδή σηκωθήκατε με τους Ρώσους».
Η απάντηση ήταν πέτρα: «Προτιμούμε να πεθάνουμε παρά να σας δώσουμε τα όπλα και την ελευθερία μας. Φόρο δεν πληρώνουμε. Η γη μας είναι φτωχή».
Ο Χατζή τους αποκεφάλισε. Έστησε τα κεφάλια σε πασσάλους.
Όταν οι Μανιάτες είδαν τη φρίκη, πήραν την απόφασή τους. Νύχτα. 1.500 πολεμιστές υπερφαλάγγισαν τους Οθωμανούς. Τους κύκλωσαν από πίσω. Την ίδια ώρα, η κύρια δύναμη όρμησε μετωπικά στο κοιμισμένο στρατόπεδο.
Οι Οθωμανοί ξύπνησαν μέσα στον πανικό. Προσπάθησαν να φύγουν. Αλλά πίσω τους ήταν οι Μανιάτες. Από τους 16.000, πάνω από 10.000 έμειναν στη Βρωμοπηγάδα. Μόλις 6.000 γλίτωσαν και κλείστηκαν στον Μυστρά.
Η Μάχη της Βρωμοπηγάδας είχε τελειώσει. Η Μάνη ήταν ξανά ελεύθερη.
Γιατί η Μάχη της Βρωμοπηγάδας είναι ορόσημο
- Αριθμητική συντριβή: 5.000 Μανιάτες νίκησαν 16.000 Οθωμανούς. Αναλογία 1 προς 3.
- Ο ρόλος των γυναικών: 2.000 Μανιάτισσες πολέμησαν δίπλα στους άνδρες. Η Μάνη δεν είχε αμάχους. Είχε μόνο πολεμιστές.
- Τακτική νύχτας: Η υπερφαλάγγιση και η νυχτερινή επίθεση δείχνουν στρατηγική ευφυΐα που ντρόπιασε τακτικό οθωμανικό στρατό.
- Μήνυμα στην Πύλη: Μετά τη Μάχη της Βρωμοπηγάδας, οι Οθωμανοί κατάλαβαν: η Μάνη δεν κατακτιέται. Μόνο συμβιβάζεσαι μαζί της.
Η Μάχη της Βρωμοπηγάδας είναι η απόδειξη πως η ελευθερία δεν χαρίζεται. Κατακτιέται με αίμα, με πύργους που ανατινάζονται και με γέροντες που δεν σκύβουν το κεφάλι.
Πηγή:
- Κ. Κομνηνός, Ιστορία της Μάνης
- Απ. Βακαλόπουλος, Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, τόμος Δ΄ για τα Ορλωφικά
- Τοπικά αρχεία Γυθείου & Αρεόπολης για τη Βρωμοπηγάδα
