Το χωριό Λυγερέας κρύβεται στο βόρειο τμήμα της Κάτω Μάνης, εκεί που ο Ταΰγετος τελειώνει και η πέτρα αρχίζει να μιλά. Ανάμεσα στα χωριά Κρήνη, Σιδηρόκαστρο, Κονάκια και Πλάτανος, στέκει αθόρυβο, μα όχι αόρατο.
Το φυλάνε δύο λόφοι σαν μανιάτικα παλικάρια. Η Λούτσα, 855 μέτρα αγέρωχη, και ο Ταϊφάς στα 687μ. Στέκουν βορειοδυτικά και κόβουν τα καιρικά φαινόμενα. Χάρη σε αυτούς, ο Λυγερέας μένει απάγκιο.
Είναι το μικρότερο Τοπικό Διαμέρισμα του Δήμου Γυθείου. Μόλις 17 χιλιόμετρα από το Γύθειο, μα μοιάζει αιώνες μακριά. Αποτελείται από τρεις οικισμούς: τον Λυγερέα, το Άνω Αστέρι — παλιά Πάνω Σολά — και το Κάτω Αστέρι, την Κάτω Σολά. Το Άνω Αστέρι έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός.
Ο Σκουφομύτης: Εκεί που γράφτηκε το “Ελευθερία ή Θάνατος”
Στο Άνω Αστέρι δεσπόζει ο μανιάτικος πυργοσυγκρότημα των Βασιλουναίων και ο ιστορικός Σκουφομύτης. Η τοποθεσία του δεν είναι τυχαία. Από το σημείο αυτό, μπορεί κανείς να αγναντέψει πολύ μακριά προς όλες τις κατευθύνσεις. Για 20 περίπου χρόνια αποτέλεσε τον τόπο διαμονής και το ορμητήριο του θρυλικού καπετάν Ζαχαριά Μπαρμπιτσιώτη.
Ο καπετάν Ζαχαρίας γεννήθηκε το 1759 στη Βαρβίτσα Λακωνίας. Στα 17 του έγινε αρματολός στο σώμα του οπλαρχηγού Μάντζαρη. Από τον Σκουφομύτη, με τους 400 άνδρες του, διηύθυνε τις λαμπρότερες νίκες εναντίον των Τούρκων.
Το 1844, γύρω από την εκκλησίτσα της Παναγίτσας που υπάρχει στον Σκουφομύτη, ο Σκουφομύτης ομολογουμένως αποτέλεσε οχυρώτατη θέση. Εκεί υψώθηκε και δημιούργησε δικό του σώμα που τον αναγνώρισε σαν καπετάνιο. Ύψωσε δική του σημαία: πάνω μέρος μαύρο, κάτω κόκκινο, στο μέσον άσπρο με σταυρό και τα έξι γράμματα “Η Ελευθερία ή Θάνατος”.
Τα Σολά: 400 χρόνια ιστορίας
Τα Σολά αναφέρονται για πρώτη φορά στην απογραφή του Ενετού Πέτρου Μέντι το 1618, με 60 οικογένειες — περίπου 285 κατοίκους. Το 1700 τα Σολά αναφέρονται πάλι με την ονομασία Sala, χωρίς αριθμό οικογενειών.
Κατά την απογραφή του 1618, ο Pierro di Medici σημείωσε πως τα Σολά είχαν 60 οικογένειες. Ακριβώς απέναντι από τον μυτερό λόφο του Σκουφομύτη διακρίνονται τα ερείπια 2 πύργων — παρατηρητήρια του καπετάν Ζαχαριά. Για τον ηρωικό αυτό κλέφτη της προεπαναστατικής περιόδου, αναγράφονται στο βιβλίο του Δούκα “Η Σπάρτη δια μέσου των αιώνων”, τα εξής:
Για 25 περίπου χρόνια το ορμητήριο του Μαλευρίου που αποτελούσε για σία Σκουφομύτη του Μαλευρίου, και εγκαταστάθηκε στην ορεινή στρατηγική τοποθεσία Σκουφομύτη. Από εδώ μπορούσε να εποπτεύει όλη την περιοχή από τη Μάνη μέχρι τη Σπάρτη αλλά και να συνεργάζεται άμεσα με τους ηρωικούς και αδούλωτους Μανιάτες.
Οι εκκλησιές και η ζωή σήμερα
Στο πλάτωμα του Σκουφομύτη στέκει η Παναγίτσα με ωραιότατες αγιογραφίες του 1844. Γιορτάζει στις 15 Αυγούστου. Δίπλα της, η Αγία Κυριακή, μικρή εκκλησία σύγχρονη της Παναγίας. Στο Κάτω Αστέρι, μέσα στο νεκροταφείο, ο Άγιος Νικόλαος. Ο ναός του Λυγερέα, η Ζωοδόχος Πηγή, γιορτάζει 26 Ιουλίου και έχει υψηλό καμπαναριό έξι θέσεων.
Σήμερα το χωριό τροφοδοτείται με νερό από την Αγία Μαρίνα. Ελιές, αμυγδαλιές, λιγότερες βαλανιδιές, καρυδιές, νεραντζιές και χαρουπιές στολίζουν τον τόπο. Τα άγρια ζώα — πέρδικες, τσακάλια, ορτύκια — θυμίζουν ότι η άγρια Μάνη ζει ακόμα.
Ο Λυγερέας δεν είναι προορισμός για γρήγορες φωτογραφίες. Είναι τόπος για να σταθείς στον Σκουφομύτη, να κοιτάξεις εκεί που κοίταζε ο καπετάν Ζαχαρίας, και να νιώσεις γιατί αυτός ο βράχος έγινε ομφαλός της λευτεριάς.
Πηγή: Μανιάτικη Αλληλεγύη
| ΧΑΡΤΗΣ |
