Αμαζόνες στη Μάνη: Ο Άγνωστος Μύθος των Πολεμιστριών μέσα από τα «Λακωνικά» του Παυσανία.

Όταν ακούμε για τη Μάνη, το μυαλό μας πηγαίνει αμέσως στους αδάμαστους πύργους, την άγρια ομορφιά του τοπίου και τους περήφανους κατοίκους της που δεν υποτάχθηκαν ποτέ. Κι όμως, η ιστορία αυτής της γης κρύβει μυστικά που ξεπερνούν ακόμη και την πιο έντονη φαντασία. Ένα από αυτά τα μυστικά, που διασώζει ο αρχαίος περιηγητής Παυσανίας, θέλει τις θρυλικές Αμαζόνες στη Μάνη να αφήνουν το δικό τους ανεξίτηλο, πολεμικό αποτύπωμα.

Στο τρίτο βιβλίο των περιηγήσεών του («Λακωνικά»), ο Παυσανίας μάς μεταφέρει σε μια αρχαία μανιάτικη πόλη, αποκαλύπτοντας μια καθηλωτική σύνδεση ανάμεσα στις τρομερές γυναίκες-πολεμίστριες της μυθολογίας και τα βράχια της Μέσα Μάνης.

Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις: Λακωνικά (3.25.1-2): «[…] Από την Τευθρώνη, αν προχωρήσει κανείς προς το εσωτερικό σαράντα στάδια, βρίσκεται ο Πύρριχος. […] Στον Πύρριχο υπάρχουν ιερά, το ένα της Αρτέμιδος που αποκαλείται Αστρατεία, επειδή εδώ οι Αμαζόνες σταμάτησαν την πορεία τους προς τα εμπρός, και το άλλο του Απόλλωνα Αμαζονίου. Τα αγάλματα και στα δύο ιερά είναι ξύλινα (ξόανα), και λένε ότι τα αφιέρωσαν εκείνες οι γυναίκες (οι Αμαζόνες) που ήρθαν από τον Τάναϊ.»

Σημείωση: Ο Τάναϊς που αναφέρει ο Παυσανίας είναι ο σημερινός ποταμός Ντον στη Ρωσία (κοντά στην Αζοφική Θάλασσα), περιοχή όπου οι αρχαίοι Έλληνες τοποθετούσαν την πατρίδα των Αμαζόνων (τη Σκυθία).

Ο Πύρριχος: Το Σημείο όπου Σταμάτησαν οι Αμαζόνες στη Μάνη

Καθώς ο Παυσανίας περιηγούνταν στο εσωτερικό της Μάνης, σε απόσταση σαράντα σταδίων από την Τευθρώνη (τον σημερινό Κοτρώνα) και πολύ κοντά στη σημερινή Αρεόπολη, συνάντησε την αρχαία πόλη Πύρριχο (κοντά στη  Χειμάρρα).

Εκεί, στην καρδιά της πόλης, ο περιηγητής αντίκρισε δύο πολύ παλιά, ξύλινα αγάλματα (τα λεγόμενα ξόανα), τα οποία συνοδεύονταν από μια συγκλονιστική τοπική παράδοση. Τα αγάλματα αυτά ήταν αφιερωμένα στην Αρτέμιδα Αστρατεία και τον Απόλλωνα Αμαζόνιο.

Ο Μύθος της «Αστρατείας» Αρτέμιδος

Σύμφωνα με όσα διηγήθηκαν οι ντόπιοι στον Παυσανία, οι Αμαζόνες, κατά τη διάρκεια μιας από τις μεγάλες και επικές εκστρατείες τους, εισέβαλαν στην Πελοπόννησο και έφτασαν μέχρι το νοτιότερο άκρο της. Φτάνοντας όμως στον Πύρριχο, αποφάσισαν να σταματήσουν την προέλασή τους προς τα εμπρός. Το όνομα «Αστρατεία» βγαίνει ακριβώς από αυτό το γεγονός: από τη λέξη στρατεία και το στερητικό «α-», δηλαδή το σημείο όπου οι Αμαζόνες στη Μάνη αποφάσισαν να παύσουν την εκστρατεία τους.

Τα Ξύλινα Ξόανα και η Θεϊκή Ευγνωμοσύνη

Οι Αμαζόνες δεν πέρασαν απλώς σαν περαστικές από την περιοχή. Για να επισφραγίσουν το τέλος του πολεμικού τους ταξιδιού και να ευχαριστήσουν τους θεούς για την προστασία τους, ίδρυσαν στον Πύρριχο δύο ιερά.

Οι ίδιες οι πολεμίστριες σκάλισαν με τα χέρια τους τα ξύλινα αγάλματα της Αρτέμιδος και του Απόλλωνα, αφήνοντας τα εκεί ως αιώνια αφιερώματα. Για τους αρχαίους Μανιάτες, η ύπαρξη αυτών των αρχαϊκών ξόανων αποτελούσε την αδιαμφισβήτητη απόδειξη ότι η παρουσία από τις Αμαζόνες στη Μάνη ήταν ένα ιστορικό και θρησκευτικό γεγονός γεμάτο δέος.

Μια Γη Φτιαγμένη για Πολεμιστές

Αν το καλοσκεφτεί κανείς, ο μύθος αυτός μοιάζει να ταιριάζει απόλυτα με την ψυχοσύνθεση και την ιστορία του τόπου. Η Μάνη, με το τραχύ της ανάγλυφο, ήταν πάντα μια γη που γεννούσε ανθρώπους της μάχης, και οι Μανιάτισσες έμειναν στην ιστορία για το θάρρος και την αυτοθυσία τους σε κάθε εθνικό αγώνα.

Το γεγονός ότι η μυθολογία θέλει τις πιο διάσημες γυναίκες-πολεμίστριες του αρχαίου κόσμου, τις Αμαζόνες, να επιλέγουν τη Μάνη για να σταματήσουν τα όπλα τους και να προσφέρουν θυσίες, δίνει μια επιπλέον στρώση γοητείας και μυστικισμού στην πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής.