Η Βεντέτα Μάνης δεν ήταν μύθος. Ήταν νόμος. Άγραφος, σκληρός και βαμμένος με αίμα. Στην καρδιά της Μέσα Μάνης, στο πέτρινο χωριό Κοίτα, γράφτηκε το 1871 η πιο αιματηρή σελίδα του Γδικιωμού. Μια Βεντέτα Μάνης τόσο βίαιη, που αναγκάστηκε να επέμβει ο ίδιος ο ελληνικός στρατός με πυροβολικό.
Αυτή είναι η ιστορία.
Η Κοίτα: Η Πρωτεύουσα της Βεντέτας Μάνης
Η Κοίτα δεν ήταν ένα τυχαίο χωριό. Ήταν η κοιτίδα των Μανιάτικων Πύργων. Στα Νικλιάνικα, οι έξι μεγάλες πατριές — Μεγαλογεννήτες, Σοϊλίδες, Λιάνοι, Κουτρουλιάνοι, Κουρικιάνοι, Καουριάνοι — έχτισαν 86 πύργους. Ο ένας απέναντι στον άλλον. Σε απόσταση βολής.
Στη Μάνη η τιμή μετρούσε πάνω από τη ζωή. Και στην Κοίτα, η τιμή υπερασπιζόταν με ντουφέκι. Ο Γδικιωμός ήταν η τιμωρία μιας πράξης που είχε γίνει σε βάρος της οικογένειας. Την τιμωρία αποφάσιζε το οικογενειακό συμβούλιο. Και συχνά, δεν τιμωρούσαν τον ένοχο. Τιμωρούσαν το σόι.
Έτσι γεννήθηκε η πιο γνωστή Βεντέτα Μάνης.
1870-1871: Καουριάνοι vs Κουρικιάνοι. Η σπίθα
Η αντιπαλότητα δύο ισχυρών πατριών, των Καουριάνων και των Κουρικιάνων, κρατούσε χρόνια. Το 1870-1871, μια προσβολή, μια διαφωνία για βοσκοτόπια, ήταν αρκετή. Η καμπάνα χτύπησε. Η Βεντέτα Μάνης κηρύχθηκε επίσημα στην Κοίτα.
Οι νόμοι του Γδικιωμού ήταν απλοί: κάθε μέλος της μιας οικογένειας είχε δικαίωμα να σκοτώσει οποιονδήποτε της άλλης.
Η Βεντέτα Μάνης Γίνεται Εμφύλιος Πόλεμος
Το χωριό μετατράπηκε σε πεδίο μάχης. Αυτό σήμαινε η Βεντέτα Μάνης στην πράξη:
- Οχύρωση στους Πύργους: Οι οικογένειες κλείστηκαν στους πολεμόπυργους. Οι πολεμιστές έπαιρναν θέσεις στις πολεμίστρες και αντάλλασσαν πυροβολισμούς μέρα-νύχτα. Οι βεντέτες μπορούσαν να κρατήσουν μήνες, ακόμα και χρόνια.
- Αίμα για Αίμα: Κάθε σκοτωμός απαιτούσε αντεκδίκηση. Τα αρσενικά παιδιά, αν ο πατέρας έπεφτε θύμα γδικιωμού, ανατρέφονταν με μοναδικό σκοπό να πάρουν το αίμα του πίσω.
- Γενίκευση του Κακού: Η Βεντέτα Μάνης των Καουριάνων και Κουρικιάνων γρήγορα γενικεύτηκε. Πήρε διαστάσεις μικρού εμφυλίου που κατέκαιγε ολόκληρη τη Δυτική Μάνη. Το 1871 η βεντέτα ξέσπασε άγρια και η τάξη χάθηκε.
Μόνο ο δάσκαλος περνούσε. Φώναζε: «Μην πυροβολείτε. Είμαι ουδέτερος». Οι υπόλοιποι ζούσαν με τον φόβο. Οι αχαμνόμεροι, οι υπόδουλοι, έπρεπε να διαλέξουν στρατόπεδο ή να αφανιστούν.
Η Επέμβαση του Κουμουνδούρου: Το Τέλος της Βεντέτας Μάνης
Η κατάσταση είχε ξεφύγει. Το νεοσύστατο Ελληνικό Κράτος δεν μπορούσε να ανεχτεί άλλο αυτή τη Βεντέτα Μάνης.
Ο Πρωθυπουργός, ο Μανιάτης Αλέξανδρος Κουμουνδούρος, αποφάσισε να δράσει. Στα τέλη του 1871, έστειλε στη Μάνη ισχυρή δύναμη υπό τον Στρατηγό Θεόδωρο Δράκο. Μαζί τους, τμήματα πυροβολικού.
Για πρώτη φορά, τα κανόνια του ελληνικού κράτους στήθηκαν απέναντι στους Μανιάτικους πύργους. Η απειλή του βομβαρδισμού ήταν αρκετή. Υπό την αιγίδα του στρατού, οι αρχηγοί των δύο φατριών αναγκάστηκαν να διαπραγματευτούν. Η Βεντέτα Μάνης τερματίστηκε.
Τι Ήταν ο Γδικιωμός; Ο Κώδικας της Βεντέτας Μάνης
Ο Γδικιωμός ήταν η ψυχή της Βεντέτας Μάνης. Δεν ήταν τυφλή εκδίκηση. Ήταν θεσμός:
- Συλλογική Ευθύνη: Δεν ευθυνόταν το άτομο, αλλά το σόι.
- Τρέβα: Οι βεντέτες σταματούσαν με προσωρινή ανακωχή για να γίνει η σπορά ή μια κηδεία. Σταματούσαν επίσης εντελώς όταν η Μάνη απειλούνταν από τους Τούρκους.
- Ψυχικό / Σουλώματα: Η βεντέτα τελείωνε με τελετουργική συμφιλίωση. Ο φονιάς γονάτιζε, η μάνα του θύματος τον σκέπαζε με την ποδιά της και έλεγαν «Σχώρα με».
Από τη δεκαετία του 1870, το έθιμο του Γδικωμού άρχισε να υποχωρεί. Η Βεντέτα Μάνης των Καουριάνων-Κουρικιάνων ήταν η τελευταία μεγάλη. Η πιο αιματηρή.
Η Κοίτα Σήμερα: Οι Πύργοι Θυμούνται τη Βεντέτα Μάνης
Περπατάς σήμερα στην Κοίτα. 86 πύργοι ρημάζουν. Είναι τα απομεινάρια της Βεντέτας Μάνης. Να θυμίζουν ότι εδώ οι οικογένειες κλείνονταν στους πύργους και σκότωναν μέλη της αντίπαλης οικογένειας. Ότι οι βεντέτες τελείωναν μόνο όταν μια οικογένεια εξολοθρευόταν.
Η Μάνη κράτησε την ανεξαρτησία της. Την πλήρωσε ακριβά. Με εμφύλιους. «Λες ο διάβολος τους έβαζε να σκοτώνονται για ένα κομμάτι γης».
Η Βεντέτα Μάνης τελείωσε με κανόνια. Αλλά οι πέτρες δεν ξεχνούν.
Πηγές:
- Η βεντέτα Καουριάνων-Κουρικιάνων 1871 και η επέμβαση του στρατού
- Ο Γδικιωμός και οι άγραφοι νόμοι της Βεντέτας Μάνης
- Η επέμβαση του Κουμουνδούρου με πυροβολικό στην Κοίτα
- Η Κοίτα ως κοιτίδα των Μανιάτικων Πύργων και των Νικλιάνων
Διάβασε κι εδώ:Μάνη: «Η τελευταία μεγάλη βεντέτα Καουριάνων – Κουρικιάνων»
