Το Ολοκαύτωμα της Δεσφίνας.

Διαβάστηκε από 339

Στις 28 Αυγούστου 1826, η περιοχή της Μάνης σημαδεύτηκε από καθοριστικά πολεμικά γεγονότα, με κυριότερα το Ολοκαύτωμα της Δεσφίνας και τις μάχες στον Πολυάραβο. Η ιστορική έρευνα και η μελέτη των αρχειακών πηγών έρχονται να αποκαλύψουν την πραγματική διάσταση αυτών των γεγονότων, καταρρίπτοντας μύθους και ανακρίβειες δεκαετιών.

Πίνακας Περιεχομένων

Η κατάρριψη του μύθου των «τριήμερων μαχών»
Η προδοσία και η πορεία του Ιμπραήμ
Το χρονικό του Ολοκαυτώματος στον πύργο της Δεσφίνας
Η τύχη των επιζώντων και τα αρχειακά ντοκουμέντα
Ζητήματα ιστορικής ακρίβειας

Η κατάρριψη του μύθου των «τριήμερων μαχών»

Ευρέως διαδομένη υπήρξε η άποψη περί τριήμερων μαχών στον Πολυάραβο, μια λανθασμένη πληροφορία που πηγάζει από τις προφορικές αφηγήσεις που κατέγραψε ο στρατηγός Π. Καρακασσώνης το 1929 με βάση τους ομοχώριούς του. Ωστόσο, οι ανεπιτυχείς προσπάθειες των πολεμιστών στη Δεβέν-Φούρκα και στη Λάκκας των Στεφανιάνων ήταν μικρής διάρκειας ακροβολισμοί. Όπως προκύπτει από τα επίσημα έγγραφα και τις εφημερίδες της εποχής, η μάχη του Πολυαράβου, όπως και το Ολοκαύτωμα της Δεσφίνας, ήταν μονοήμερη και έλαβε χώρα αποκλειστικά στις 28 Αυγούστου 1826. Επομένως, όσα έγραψε ο Πέτρος Γ. Καρακασσώνης δεν πρέπει να ληφθούν υπόψη, καθώς βασίζονται σε ανακριβείς προφορικές παραδόσεις και όχι σε γραπτές μαρτυρίες.

Η προδοσία και η πορεία του Ιμπραήμ

Την ίδια ημέρα, ο στρατός του Ιμπραήμ ξεκίνησε από τον Άγιο Νικόλαο Μελιτίνης. Οδηγός του αιγυπτιακού στρατού υπήρξε ο Γέρο-Γεώργιος Βόσινας (ή Μπόσινας) από τα Βαρδουνοχώρια, του οποίου ο παππούς ήταν μωαμεθανός. Σύμφωνα με τον Ν. Σπηλιάδη, ο Μπόσινας προσφέρθηκε αυθορμήτως να οδηγήσει τον Ιμπραήμ, καλώντας τους Μανιάτες να υποταχθούν στον κατακτητή.

Πολυάραβος — Η διαδρομή του Ιμπραήμ με στάση στον Πύργο Σταθάκου προς τον Πολυάραβο. Πηγή : “Ο Ιμπραήμ Εναντίον της Μάνης” Εκδόσεις Αδούλωτη Μάνη. Γεώργιος Π.Δημακόγιαννης

Το χρονικό του Ολοκαυτώματος στον πύργο της Δεσφίνας

Φτάνοντας στη Δεσφίνα μετά από περίπου μία ώρα πορείας, ο αιγυπτιακός στρατός πλησίασε τον πύργο του Κυριάκη Σταθάκου (από τη γενιά των Ροζάκηδων ή Ρόζων). Στον πύργο βρίσκονταν ο Κυριάκης Σταθάκος με τη σύζυγό του Σταματούλα, ο γιος του Ευστάθιος με τη σύζυγό του (το γένος Λιούνη), ο εξάδελφος Δημήτριος Πουλάκος, ο ανιψιός Γεώργιος Ψευτολάκος και ο 70χρονος συγγενής Νικόλαος Λιούνης από το Σελεγούδι.

Δείτε επίσης

Η Εποποιΐα της Μάνης και ο Ναύαρχος Μοροζίνι (1684-1699)

Άς μιλήσουμε σήμερα για τον: Ναύαρχος Μοροζίνι και την σχέση του με τους Μανιάτες Ενώ η σκιά της οθωμανικής κυριαρχίας είχε σκεπάσει την Κρήτη (1667)...

Ο προδότης Γεώργιος Βόσινας, όντας συμπεθέρος με τον Σταθάκο, πλησίασε τον πύργο και του φώναξε να παραδώσει τα όπλα, εγγυώμενος την ασφάλειά του. Ο Σταθάκος τον κάλεσε να πλησιάσει για να πάρει τα όπλα και, αντί αυτών, τον σκότωσε με θανατηφόρο βόλι. Ο θάνατος του Βόσινα εξόργισε τους Αιγυπτίους, οι οποίοι περικύκλωσαν το κτίριο, συσσώρευσαν γύρω του ξύλα και κλαδιά και έβαλαν φωτιά.

“Όταν επλησίασε ο Μπόσινας στο σπίτι (πύργο) εκρύβη όπισθεν μεγάλου λίθου. Εμίλησε προς τον Κυριάκη.
Μπόσινας: Κουμπάρε Κυριάκη, να έβγεις να προσκυνήσεις εις τον αφέντη του Μωριά και της Μάνης και σου υπόσχεται να σε διορίσει μπέη σε όσα χωριά του γυρέψεις.
Σταθάκος: Είναι δυνατόν να πλησιάσει ο Μπραϊμης να ομιλήσω κι εγώ σ’ αυτόν;
Μπόσινας: Είναι αδύνατο. Ότι σας υποσχεθώ εγώ, είναι καλά γινομένα.
Σταθάκος: Κουμπάρε, πλησίασε, να βγώ κι εγώ να σας παραδώσω τ’ άρματά μου και τον πύργο.
Μπόσινας: Βγάτε κι εσείς έξω να βγώ κι εγώ.
Τότε ο Κυριάκης έριξε τις πάνω πέτρες του κτισμένου παραθύρου και έπεσε με το επάνω του κορμί στο παράθυρο για να εξαπατήσει τον Μπόσινα. Τότε ο Μπόσινας έλαβε θάρρος, αφού είχε κοντά του και τις δύο γυναίκες των Σταθιάνων και βγήκε από την πέτρα λέγοντας:
Μπόσινας: Κουμπάρε μπέσα
Σταθάκος: Μπέσα για μπέσα
Κι όπως προχώρησε ο Μπόσινας προς τον πύργο έπεσαν τρείς ντουφεκιές. Μία η Κυριακό, μια ο Στάθης και μία ο Κυριάκης. Δύο βόλια βρήκαν τον Μπόσινα στο κεφάλι και ένα στο στήθος. Έπεσε νεκρός. Το ντουφεκίδι γενικεύτηκε και συνεχίστηκε όλη μέρα. Στο τέλος το λόγο πήραν τα γιαταγάνια. Έβαλαν φωτιά στον πύργο. Όλοι σκοτώθηκαν”……Πηγή: https://www.stathakos.net/

Η τύχη των επιζώντων και τα αρχειακά ντοκουμέντα

Η Σταματούλα, σύζυγος του Κυριάκη Σταθάκου, κατάφερε να σωθεί από την πυρκαγιά αλλά αιχμαλωτίστηκε και οδηγήθηκε στη Μεθώνη, όπου αργότερα οι γιοι της την εξαγόρασαν αντί 750 τουρκικών γροσιών, όπως μαρτυρά σχετικό πιστοποιητικό του 1843. Αντίθετα, η νεαρή σύζυγος του Ευστάθιου Κ. Σταθάκου μεταφέρθηκε αιχμάλωτη στην Αίγυπτο, όπου υπέφερε επί δύο έτη πριν επιστρέψει στην πατρίδα της, όπου και βρήκε μαρτυρικό θάνατο.

Αργότερα, η Επιτροπή Εκδουλεύσεων δικαίωσε τους γιους του Κυριάκου, τον Ηλία και τον Θωμά Σταθάκο, αναγνωρίζοντας τις θυσίες της οικογένειας. Ο Κυριάκος Σταθάκος τιμήθηκε ως υπολοχαγός (αξιωματικός 6ης τάξης με αριθμό μητρώου 3044) και οι γιοι του ως ανθυπολοχαγοί (αξιωματικοί 7ης τάξης με αριθμούς μητρώου 3048 και 3049).

Ζητήματα ιστορικής ακρίβειας

Σημαντικές αποκλίσεις εντοπίζονται στις αφηγήσεις του Αμβρόσιου Φραντζή, ο οποίος συγχέει τα ονόματα, αναφέροντας τον Θεόδωρο Σταθακάκο και την Αρχοντού Κυριακού Ρόζα (-Ροζάκη). Ενώ το 1872 ο Λεωνίδας Γ. Σ. Ροζάκης επικαλέστηκε την παρουσία της προγόνου του στον πύργο, σε προηγούμενη αίτησή του το 1865 δεν είχε αναφέρει την Αρχοντού. Επειδή τα επίσημα πιστοποιητικά και οι μαρτυρίες δεν επιβεβαιώνουν την ύπαρξή της, η φιγούρα της Αρχοντού αντιμετωπίζεται με επιφυλάξεις από τους ιστορικούς. Στα θύματα της ίδιας περιόδου καταγράφεται επιπλέον η σύζυγος του Χριστόδουλου Λιακάκου, η οποία σκοτώθηκε από τον αιγυπτιακό στρατό στη θέση Μαλίδια της Δεσφίνας.

Το κείμενο που ακολουθεί καθώς και σημαντικές πληροφορίες θα τα βρείτε στον παρακάτω σύνδεσμο: https://www.stathakos.net/

Τυχαίνει να είμαι ο μεγαλύτερος εν ζωή 6ος απόγονος του οπλαρχηγού του 1821 και ήρωα, Κυριάκη Σταθάκου.
Ο Κυριάκης Σταθάκος είχε λάβει μέρος μαζί με τους τέσσερους γιούς του Στάθη, Γιάννη, Θωμά, Ηλία και την κόρη του Κυριακό, στις περισσότερες μάχες του Μωριά εναντίων των Τούρκων και σε μερικές μαζί με τον Θ.Κολοκοτρώνη.
Η μεγάλη όμως προσφορά στην επανάσταση, ήταν η θυσία αυτού και της οικογένειάς του, στην προσπάθεια του Ιμπραήμ να πατήσει την αδούλωτη και απάτητη Μάνη.
Ο Κυριάκης πήρε τη μεγάλη απόφαση της θυσίας, δηλαδή να κλειστεί αυτός με τα παιδιά του και τους συγγενείς του στον πύργο του στην Τσεσφίνα και να πολεμήσουν τους Αιγύπτιους, για δύο λόγους:
Ο πρώτος ήταν να καθυστερήσει τον Ιμπραήμ όσο μπορούσε, για να δοθεί ο καιρός να συγκεντρωθούν οι Μανιάτες οπλαρχηγοί με τα παλικάρια τους στον Πολυάραβο και να αμυνθούν αποτελεσματικά.
Ο δεύτερος λόγος ήταν, να φονεύσει τον προδότη Μπόσινα Γεώργιο, ο οποίος οδηγούσε το Αιγυπτιακό στράτευμα σ’ αυτό το δύσβατο και άγνωστο μονοπάτι, που υποχρεωτικά περνούσε από τον πύργο του Σταθάκου στην Τσεσφίνα και δια μέσου του πολυαράβου έβγαζε στα νώτα της Μάνης.
Και πέτυχε και τα δύο. Και τον προδότη σκότωσε και το κυριώτερο, όπως τονίζουν όλοι οι ιστορικοί, έδωσε πολύτιμο χρόνο να συγκεντρωθούν πολλοί Μανιάτες στον Πολυάραβο, όπου μετά από τρείς ημέρες ηρωικού αγώνα κατενίκησαν τον Ιμπραήμ και απετράπη η καταστροφή της Μάνης που θα είχε ολέθριες συνέπειες για όλο τον αγώνα του Έθνους.
Αυτή η θυσία του Σταθάκου μετράει πάρα πολύ τόσο για το αποτέλεσμα, όσον και για το γεγονός ότι δεν τους την επέβαλε κανείς. Διότι και άλλες θυσίες γνωρίζουμε τόσον από την Ελληνικήν όσον και από την παγκόσμιον ιστορίαν, αλλά στις περισσότερεςαυτή η θυσία επεβλήθη από διαταγή μιας προϊσταμένης αρχής. Όπως π.χ. η θυσία των Σπαρτιατών στις Θερμοπύλες οι οποίοι υπήκουσαν στην διαταγή “ή ταν ή επί τας”……

Πηγή του Άρθρου: Ο Ιμπραήμ Εναντίον της Μάνης . 200 Χρόνια 1826-2026 σελ.112-114. Εκδόσεις Αδούλωτη Μάνη. Γεώργιος Π.Δημακόγιαννης