Σταυριάνα Σάββαινα: Η «Αμαζόνα» της Μάνης .

Αριθμός Προβολών Άρθρου 300

Στην ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, τα ονόματα των ανδρών οπλαρχηγών κυριαρχούν στις σελίδες των σχολικών βιβλίων. Όμως, πίσω από τις μεγάλες μάχες, υπήρχαν μορφές που το θάρρος τους ξεπέρασε κάθε στερεότυπο της εποχής. Μια από αυτές είναι η Σταυριάνα Σάββαινα – η Μανιάτισσα που, από το πένθος, πέρασε στην πρώτη γραμμή του πυρός.

Πίνακας Περιεχομένων

Το Τέλος του Παλιού Κόσμου, η Αρχή ενός Θρύλου
Η Γυναίκα που Διοικούσε Σώμα Στρατού
Η Πικρή Ανταμοιβή της Ιστορίας
Πηγές & Βιβλιογραφία

Το Τέλος του Παλιού Κόσμου, η Αρχή ενός Θρύλου

Γεννημένη στο Παρόρι της Λακωνίας το 1772, η Σταυριάνα Σάββαινα δεν ξεκίνησε τη ζωή της ως πολεμίστρια. Ήταν η σύζυγος του Γεωργάκη Σάββα, ενός εύπορου πρόκριτου και μυημένου στη Φιλική Εταιρεία.

Όταν το 1821 οι Τούρκοι ανακάλυψαν τη δράση του και τον εκτέλεσαν στον Μυστρά, η ζωή της Σταυριάνας άλλαξε για πάντα. Δεν επέλεξε το μοιρολόι, αλλά το καρυοφύλλι. Ορκίστηκε εκδίκηση και πέρασε από τον ρόλο της συζύγου σε αυτόν της διοικητού.

💡«Όταν η ανάγκη γίνεται καθήκον, ο φόβος δίνει τη θέση του στη δράση. Η Σταυριάνα Σάββαινα δεν έγινε ηρωίδα επειδή το επεδίωξε, αλλά επειδή η αγάπη για την πατρίδα και το πένθος για τον χαμένο της σύζυγο δεν της άφησαν άλλο δρόμο.»

Η Γυναίκα που Διοικούσε Σώμα Στρατού

💡Η Καλλιρρόη Παρρέν έγραψε για αυτή στην ιστορική «Εφημερίδα των Κυριών» (1887-1917) πως ήταν: «…Τεσσαρακοντούτις, μελαχροινή, ευειδής, με ύφος αρρενωπόν, με φωνή βροντώδη, με παράστημα στρατιώτου» και συμπληρώνει: «Μόνη μεταξύ των ανδρών, αψηφούσε τις σφαίρες και μετέφερε τις πυριτιδοβολές από προμαχώνας εις προμαχώνα. Οι περί τον Κολοκοτρώνη, Μαυρομιχάλης και Πλαπούτας δυσκολεύονταν να πιστέψουν ότι γυναίκα είχε τόσο θάρρος».

Αυτό που προκαλεί δέος στους ιστορικούς είναι ότι η Σάββαινα δεν πολεμούσε απλώς ως μεμονωμένη προσωπικότητα. Συγκρότησε και ηγήθηκε του δικού της γυναικείου στρατιωτικού σώματος.

Με όπλα στα χέρια, οι γυναίκες αυτές συμμετείχαν σε κομβικές στιγμές του Αγώνα:

Τριπολιτσά: Εκεί όπου το ηθικό των Ελλήνων δοκιμάστηκε, η παρουσία της Σάββαινας έδωσε νέα πνοή.
Μάχη της Βέργας (1826): Όταν ο Ιμπραήμ επιχείρησε να υποτάξει τη Μάνη, η Σταυριάνα –παρά την ηλικία της– βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της άμυνας, στέλνοντας το μήνυμα ότι η Μάνη δεν θα πέσει εύκολα.

Οι σύγχρονοί της, ακόμη και σκληροτράχηλοι καπεταναίοι όπως ο Κολοκοτρώνης, μιλούσαν με σεβασμό για το «αρρενωπό ύφος» και το «παράστημα στρατιώτου» που διέθετε.

💡

Σε μια συγκλονιστική επιστολή της προς τη Γενική Συνέλευση, η Σταυριάνα Σάββαινα περιέγραφε το χρέος της με απλότητα:

«Είμαι γυναίκα χήρα, έχω ανήλικα ορφανά… Τούτο δεν με εμπόδισεν εις την αρχήν του ιερού πολέμου να πιάσω τα όπλα. Εστάθηκα εις τας εκστρατείας του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, εις τον Εύριπον, την Στερεάν Ελλάδα, το Βαλτέτσι, τα Τρίκορφα, τον Αλμυρόν…»

(Από το «Σπαρτιάτικον Ημερολόγιον», 1907)

Η Πικρή Ανταμοιβή της Ιστορίας

Δυστυχώς, η μεταπολεμική Ελλάδα δεν φέρθηκε με την ίδια ευγένεια στη Σάββαινα. Τα χρόνια της ανεξαρτησίας τη βρήκαν στο Ναύπλιο, να ζει μέσα στην απόλυτη φτώχεια.

Παρά την προσφορά της, η επίσημη πολιτεία την ξέχασε. Όταν η Σταυριάνα Σάββαινα έφυγε από τη ζωή το 1868, χρειάστηκε ο έρανος των συμπολιτών της για να μπορέσει να ταφεί με αξιοπρέπεια. Μια ιστορία που μας θυμίζει πως, συχνά, οι πραγματικοί ήρωες δεν είναι εκείνοι που κρατούν τα παράσημα, αλλά εκείνοι που έδωσαν τα πάντα χωρίς αντάλλαγμα.

Γιατί τη θυμόμαστε σήμερα; Η Σταυριάνα Σάββαινα δεν ήταν απλώς μια αγωνίστρια. Ήταν η απόδειξη ότι ο Αγώνας του 1821 ήταν μια καθολική, κοινωνική επανάσταση. Σήμερα, η μορφή της παραμένει ένα σύμβολο ισχύος, αποφασιστικότητας και ηθικού χρέους.