Ηλίας Χιονάκος: Ο Αετός της Μάνης και της Μακεδονίας

Στις πιο κρίσιμες καμπές της ελληνικής ιστορίας, η Μάνη υπήρξε αστείρευτη κοιτίδα ηρώων. Ανάμεσα στις μορφές που σημάδεψαν με τη δράση και την αυτοθυσία τους τον Μακεδονικό Αγώνα, ξεχωρίζει ο Ηλίας Χιονάκος, γνωστός στους συναγωνιστές του ως «Καπετάν Λιάς». Από τα ορεινά μονοπάτια του Γέρμα Οιτύλου έως τα πεδία των μαχών της Βορείου Ηπείρου και της Μικράς Ασίας, η ζωή του υπήρξε ένα αδιάκοπο έπος ανδρείας, αυταπάρνησης και αφοσίωσης στην πατρίδα.

Από τη Μάνη στα πεδία του Μακεδονικού Αγώνα

Ο Ηλίας Χιονάκος γεννήθηκε το 1881 στο χωριό Γέρμα (Οιτύλου) της Μάνης. Με το αίσθημα του καθήκοντος βαθιά ριζωμένο στην ψυχή του, κατετάγη ως εθελοντής στον Ελληνικό Στρατό το 1900, υπηρετώντας αρχικά ως υπαξιωματικός. Με την έκρηξη του Μακεδονικού Αγώνα, δεν δίστασε να ριχθεί στην πρώτη γραμμή, αναδεικνυόμενος σε έναν από τους πιο ικανούς και ατρόμητους οπλαρχηγούς.

Αρχικά εντάχθηκε στο σώμα του θρυλικού καπετάν Φούφα (του ανθυπολοχαγού Ζαχαρία Ανδρούτσου ή Παπαδά), διακριθείς για την αποφασιστικότητά του στις σκληρές μάχες του Παλαιοχωρίου και του Καλογερικού, στο πλευρό και του συγχωριανού του καπετάν Γέρμα (Νικολάου Τσοτάκου).

Μετά την ηρωική πτώση του καπετάν Φούφα και του Παναγιώτη Κουκή στο Παλαιοχώρι, ο καπετάν Λιάς συνέχισε τον αγώνα στο πλευρό του καπετάν Ζάκα (Γρηγόρη Φαληρέα). Συμμετείχε σε σειρά επικίνδυνων επιχειρήσεων (Οσνίτσης, Κλεισούρας, Μαγγίλας, Λούβαρδου, Μαρτσίτσι κ.ά.), επιδεικνύοντας αξιοθαύμαστη ψυχραιμία και απόλυτη περιφρόνηση προς τον κίνδυνο.

Η Μάχη του Καλογερικού και η Τιτάνια Αντίσταση

Τον Ιούλιο του 1907, το Κομιτάτο του Μακεδονικού Αγώνα διέταξε τον καπετάν Ζάκα να επιστρέψει στην Αθήνα για νέα αποστολή, αφού πρώτα παρέδιδε το σώμα του στον καπετάν Γέρμα. Η συνάντηση των δύο ανδρών στην περιοχή της Λοσνίτσης προδόθηκε, με αποτέλεσμα ο τουρκικός στρατός να περικυκλώσει τα ελληνικά τμήματα στη θέση «Καλογερικό».

Με τα ξημερώματα να σημαίνουν την έναρξη της τουρκικής επίθεσης σε ένα εντελώς ακάλυπτο τοπίο, τα ελληνικά σώματα αναγκάστηκαν να διασπαστούν. Ο Ηλίας Χιονάκος ακολούθησε τον καπετάν Γέρμα στη χαράδρα. Για τρεις ολόκληρες ώρες, πολέμησε γενναία δίπλα του, καλύπτοντας την υποχώρηση των συντρόφων του και κερδίζοντας πολύτιμο χρόνο –μέχρις ότου ο ίδιος ο καπετάν Γέρμας έπεσε μαχόμενος.

Οι τουρκικές σφαίρες αποδεκάτισαν το σώμα. Ο Χιονάκος τραυματίστηκε σοβαρά σε πολλά σημεία του σώματός του, με μια σφαίρα μάλιστα να καρφώνεται στην άρθρωση του αριστερού του γόνατος. Αφοσιωμένος μέχρι τέλους, σύρθηκε για λίγο προτού καταβεβαιωθεί από την αιμορραγία και λιποθυμήσει.

Η Σύλληψη, η Καταδίκη και η Απελευθέρωση

Οι Τούρκοι τον συνέλαβαν και τον μετέφεραν στις φυλακές του Μοναστηρίου, όπου καταδικάστηκε σε θάνατο από το στρατοδικείο. Ωστόσο, η μοίρα τού επεφύλασσε άλλη πορεία: με την ανακήρυξη του Συντάγματος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη χορήγηση γενικής αμνηστίας για τα πολιτικά αδικήματα, ο Χιονάκος ανέκτησε την ελευθερία του.

Από τη Βόρειο Ήπειρο στα Πεδία των Βαλκανικών Πολέμων

Η δράση του δεν σταμάτησε στη Μακεδονία. Ο Βορειοηπειρωτικός Αγώνας τον βρήκε στη Βόρειο Ήπειρο με τον βαθμό του λοχαγού στον Ελληνικό Στρατό. Παρά τις αντίθετες κυβερνητικές οδηγίες της εποχής, στήριξε ενεργά και με κάθε μέσο τον αυτόνομο στρατό της Βορείου Ηπείρου που αγωνιζόταν για την αυτοδιάθεση και την ελευθερία του τόπου.

Στη συνέχεια, έδωσε το «παρών» στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) και στη Μικρασιατική Εκστρατεία, επιβιώνοντας από τις φλόγες όλων των μεγάλων πολεμικών αναμετρήσεων της εποχής του. Η αφοσίωσή του επιβραβεύτηκε με μια λαμπρή στρατιωτική σταδιοδρομία:

• Ανθυπασπιστής (1909)

• Ανθυπολοχαγός (1910)

• Λοχαγός (1914)

• Ταγματάρχης (1917)

• Αντισυνταγματάρχης (1921)

• Συνταγματάρχης (1923)

• Υποστράτηγος (1925)

Τιμήθηκε με όλα τα προβλεπόμενα παράσημα και μετάλλια για την προσφορά του στην πατρίδα.

Η Θρυλική Παρακαταθήκη και η Μνήμη

Η παλικαριά και η λεβεντιά του καπετάν Λιά πέρασαν στη λαϊκή παράδοση της Μακεδονίας, η οποία τον ύμνησε με τους στίχους:

«Όπου περνούσε ο καπτάν Λιάς σπάζανε τα λιθάρια… Τρομάζανε οι Βούλγαροι με τέτοια παλικάρια…»

Η ιδιαίτερη πατρίδα του δεν ξέχασε ποτέ τον ήρωά της. Την Κυριακή 18 Αυγούστου 1996, σε μια λαμπρή τελετή που διοργάνωσε ο Σύλλογος Γερμιατών «Ο Καπετάν Γέρμας», έγιναν τα αποκαλυπτήρια μνημείου αφιερωμένου στους πέντε Ήρωες της Γέρμας, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη και την αυτοθυσία του Αντιστράτηγου Ηλία Χιονάκου για τις επόμενες γενιές.

Πηγές: Μανιάτικη Αλληλεγύη

              Οι Μανιάτες είναι Παντού