Μάνη: Εκεί που ο τοπικισμός λυγίζει μόνο μπροστά στην Πατρίδα.

Όταν μιλάμε για τη Μάνη, το μυαλό μας πηγαίνει αμέσως σε πέτρινους πύργους, αδούλωτο φρόνημα και αυστηρά έθιμα. Όμως, πίσω από την τραχιά ομορφιά αυτού του τόπου κρύβεται ένα ιδιαίτερο κοινωνικό φαινόμενο: ο έντονος τοπικισμός στη Μάνη.

Για τον Μανιάτη, το σπίτι του, η οικογένειά του και το χωριό του αποτελούν το κέντρο του σύμπαντος. Πώς λειτουργούσε, όμως, αυτό το σχεδόν «πρωτόγονο» ένστικτο στην καθημερινότητα, και πώς μεταμορφωνόταν όταν ολόκληρη η Ελλάδα διέτρεχε κίνδυνο;

Σαν τον Αρχαίο Σπαρτιάτη: Η Ψυχολογία του Μανιάτη

Ιστορικά, ο Μανιάτης θεωρείται ο άμεσος πνευματικός και βιολογικός απόγονος του αρχαίου Σπαρτιάτη. Όταν καλείται να υπερασπιστεί τα πάτρια εδάφη, το σπίτι και την οικογένειά του, μεταμορφώνεται σε «θηρίο ανήμερο».

Το ενδιαφέρον του Μανιάτη για τα κοινά μοιάζει με την πέτρα που πέφτει σε ήρεμο νερό: δημιουργεί έναν έντονο πίδακα ακριβώς στο σημείο που πέφτει (στο σπίτι του), και έπειτα απλώνεται σε κυκλικά κύματα που μικραίνουν όσο απομακρύνονται.

Από τα Παιδικά Παιχνίδια στις Μεγάλες Βεντέτες

Ο τοπικισμός στη Μάνη δεν ήταν κάτι που γεννιόταν στην ενήλικη ζωή· μπολιαζόταν στις ψυχές των παιδιών από την κούνια. Μια χαρακτηριστική λαϊκή αφήγηση περιγράφει δύο δεκάχρονα παιδιά, τον Λεωνίδα και τον Δικαίο, που έπαιζαν κοντά στα σπίτια τους. Μια απλή διαφωνία στο παιχνίδι ξύπνησε αμέσως τα μανιάτικα ένστικτα:

• Ο Λεωνίδας, νιώθοντας ασφαλής κοντά στο δικό του σπίτι, φοβερίζει τον Δικαίο.

• Ο Δικαίος, αν και πιο γεροδεμένος, οπισθοχωρεί επειδή βρίσκεται σε «ξένο» έδαφος.

• Μόλις ο Δικαίος πλησιάζει στη δική του αυλή, τα μάτια του αγριεύουν, παίρνει θάρρος και φωνάζει: «Έλα, αν σου βαστά, στ’ αυλί μου!»

Αυτή η απλή παιδική σκηνή αποτυπώνει τέλεια την ψυχολογία των μεγάλων. Όταν, όμως, οι αντιθέσεις αφορούσαν ολόκληρες γενιές (πατριές), ο τοπικισμός αυτός γεννούσε σκληρές, αιματηρές έχθρες.

Η Μεγάλη Ανατροπή: Όταν η Πατρίδα Κινδυνεύει

Παρά τον ακραίο τοπικισμό και τις εσωτερικές διαμάχες, οι Μανιάτες είχαν μια μοναδική ιδιαιτερότητα: μπροστά στον κοινό εχθρό, οι έχθρες έσβηναν ακαριαία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ιστορία των Μανιατών που άφησαν τις δικές τους αντιπαραθέσεις για να καταστρέψουν τον πειρατικό στόλο των Βαυαρών στο Οίτυλο (Καινούργια Πόλη), αποδεικνύοντας ότι η φιλοπατρία στεκόταν πάντα πιο ψηλά από το προσωπικό πείσμα.

Η Θρυλική Μονομαχία Μαυρομιχάλη και Μούρτζινου

Η πιο συγκλονιστική απόδειξη αυτής της ιδιοσυγκρασίας έρχεται από μια λαϊκή παράδοση του 1865. Ο Μαυρομιχάλης και ο Μούρτζινος, δύο ορκισμένοι εχθροί, συναντήθηκαν σε ένα πλάτωμα πάνω από τη θάλασσα για να λύσουν τις διαφορές τους σε μια αδυσώπητη μονομαχία.

Χτυπιούνταν με μανία για δύο ολόκληρες μέρες. Το αίμα τους είχε βάψει τη θάλασσα κόκκινη, αλλά κανείς δεν έπεφτε. Ξαφνικά, σύμφωνα με το μύθο, μια γυναίκα εμφανίστηκε μπροστά τους και τους είπε:

«Παιδιά μου, σταματήστε τη μάχη σας και νοιαστείτε για τους Τούρκους που καίνε τα χωριά σας».

Η γυναίκα χάθηκε —ήταν η ίδια η Παναγιά. Οι δύο άσπονδοι εχθροί κοίταξαν τον ορίζοντα, είδαν τους καπνούς από τις πυρκαγιές των κατακτητών, έκαναν το σταυρό τους και, φωνάζοντας μαζί τους πολεμιστές τους, όρμησαν ενωμένοι ενάντια στον κοινό εχθρό της πατρίδας.

Επίλογος: Η Κληρονομιά του Μανιάτικου Ένστικτου

Αυτή η παράδοση, αποτυπωμένη σε μια παλιά τοιχογραφία σε ένα εκκλησάκι της Παναγίας πάνω στον βράχο, βασίζεται αναμφίβολα σε αληθινά γεγονότα, πλασμένα με τη φαντασία των ανθρώπων της εποχής.

Ο τοπικισμός στη Μάνη μπορεί να φάνταζε υπερβολικός ή και καταστροφικός σε περιόδους ειρήνης, όμως ήταν η ίδια «άγρια» σπίθα που κράτησε αυτόν τον τόπο ελεύθερο και απόρθητο ανά στους αιώνες.

Με πηγή: “Οι Νυκλιάνοι”.Δημήτριος Β.Δημητράκος -Μεσίσκλης σελ.68