Η Μέσα Μάνη δεν είναι απλώς ένας τόπος· είναι ένα ζωντανό παλίμψηστο ιστορίας. Κάθε οικισμός και κάθε επώνυμο κουβαλά μια διαδρομή αιώνων. Η μελέτη στα τοπωνύμια της Μέσα Μάνης μας αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή διασύνδεση με την Κρήτη, τη Μικρά Ασία, το Βυζάντιο, αλλά και με μετακινήσεις πληθυσμών που διαμόρφωσαν την περιοχή.
Πίνακας Περιεχομένων
Η Διασύνδεση των Τόπων και η Ιστορία των Ονομάτων
Η ονοματολογία της Μάνης αποτελεί έναν αληθινό θησαυρό. Ονόματα που ταξίδεψαν, ρίζωσαν και επαναλήφθηκαν, αποδεικνύοντας τις μετακινήσεις πληθυσμών:
Advertisement
-
Συνδέσεις με Κρήτη & Αιγαίο: Καραβάς (στα Κύθηρα και στο Κατωπάγγι), Κοτσιφιάνικα (Κύθηρα) και Κότσιφας (Πεντάδα), Κουλούμι (Κεφαλληνία και Πεντάδα), Μάραθος και Βάθεια (Κρήτη και Ταίναρο), Αμπελο και Νοχιά (Σφακιά, Ταίναρο, Κατωπάγγι), Ανωπούλα (Σφακιά και Κατωπάγγι), καθώς και οι Κορακιές, ο Καρέ, ο Καβάλλος και η Κοπράνα.
Ιστορικές Μαρτυρίες και Ετυμολογία
Κάθε ονομασία είναι μια μαρτυρία ιστορικής επιβίωσης:
-
Βάθεια & Νοχιά: Της Βάθειας θα της ταίριαζε άλλο όνομα καθώς είναι χτισμένη στην κορυφή ενός λόφου σαν “σκούφια”(διορθωμένο κείμενο από το πρωτότυπο). Η Νοχιά ακολούθησε αντίστοιχη γλωσσική πορεία από το «Οχιά», με την προσθήκη του «Ν» από την πρόθεση «εν».
-
Ανωπούλα: Η παλαιότερη ονομασία ήταν «Μακρυβά» (έκτασης 200-500 μέτρων). Μετά την καταστροφή της το 1365 από τους Ενετούς, παρέμεινε για 150 χρόνια ως χώρος κυνηγιού και καλλιέργειας πριν επανακατοικηθεί.
-
Μαράσση & Σόλιμος: Η Μαράσση της Κίττας «θυμάται» τη Μικρά Ασία, με την εκκλησία «Μαρασσιώτη» να αποτελεί μνημείο της προσφυγικής μνήμης. Ο Σόλιμος αντλεί τις ρίζες του από τον Βυζαντινό αυτοκράτορα Ζήνωνα (474-491 μ.Χ.), υποδηλώνοντας μετοίκηση πληθυσμών από την περιοχή εκείνη στη Μάνη, ενώ οι «Σόλιμοι» αποτέλεσαν συνοικία των Νόμιων.
Η Σφραγίδα των Ορλωφικών και τα Αρβανίτικα Ονόματα
Ένα από τα πιο σημαντικά κεφάλαια της τοπικής ιστορίας είναι η έλευση των Αλβανών κατά την περίοδο των Ορλωφικών (1770). Η επανάσταση αυτή οδήγησε σε μετακινήσεις πληθυσμών και αλλοιώσεις στην τοπωνυμία:
-
Αρβανίτικη Φάρα: Το όνομα Μπούα στην Καρυόπολη αποτελεί την πιο ισχυρή απόδειξη, καθώς είναι γνωστό από παλιά ως όνομα φάρας (φυλής) και πολλών αρχηγών των Αλβανών που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή μετά το 1770.
Γλωσσικές Καταλήξεις: Το Χωριό Πιόντες
Επίσης στους σχετικούς Κώδικες , παρατηρούμε την κυριαρχία της κατάληξης -ακης (π.χ. Σερεμετάκης,Οικονομάκης, Κανακάκης, Λιππάκης), η οποία ήταν ακόμη πιο διαδεδομένη παλαιότερα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του μικρού χωριού Πιόντες, όπου παρατηρούμε πως 14 επώνυμα κατέληγαν σε -ακης, αναδεικνύοντας μια έντονη γλωσσική ομοιομορφία που συναντάται και στην Κρήτη.
Πολιτισμικά Στρώματα: Τουρκικά και Σλαβικά
-
Τουρκικά Ονόματα: Αχριάνης, Καούνης, Καραμανάκος, Πουγιουκλάκης, Ρεσβάνης, Σαλίχης, Σερεμέτης, Σαμπάλης, Σαφράνης, Χασάνης, Χουγιούρης. Πολλά αποτελούν μεταφράσεις ονομάτων Ελλήνων που εξαναγκάστηκαν σε εκτουρκισμό, όπως συνέβαινε και στην Κρήτη.
-
Σλαβικά Ίχνη: Ονόματα όπως Βοϊβός, Κριάλης, Μοσχοβάκος και Σκλαβούνος, κατάλοιπα των Μελιγγών.
Η Μανιάτικη «Φωνή»
Η γλωσσική συγγένεια με την Κρήτη και η ιδιαίτερη μανιάτικη ταυτότητα αποτυπώνονται στο παρακάτω ποίημα που καταγράφει η ιστορία της περιοχής:
«Ἐμένα λέσι Χάντακα καὶ Ρέθυμνος ἐσένα, καὶ χώραν ἔχω θαυμαστὴ καὶ τείχη ξακουσμένα, καὶ Κρήτη μ’ ὀνομάζουσι τουρκοπολεμισμένη, κι οἱ χῶρες ἄς τ’ ἀκούσουσι πῶς εἶμαι τιμημένη.»
Επίλογος
Τα τοπωνύμια της Μέσα Μάνης δεν είναι απλές λέξεις. Είναι τα αποτυπώματα μιας ιστορίας που δεν κάμφθηκε ποτέ. Από το Αρχοντολόγιο της Ζακύνθου (Κουτρούλης, Σιγούρος, Κουρούμαλλος) μέχρι τις τοπικές μας παραδόσεις, κάθε όνομα είναι ένας κρίκος στην αλυσίδα της ελληνικής επιβίωσης.
Για περισσότερες πληροφορίες και πλούσιο βιογραφικό υλικό πατήστε εδώ:ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΜΑΝΗΣ
Πηγή: Δημήτριος Β.Δημητράκος – Μεσίσκλης “Οι Νυκλιάνοι” σελ.158-160
