Το έργο: Ελλάδος Περιήγησις, Βιβλίο Γ΄: Λακωνικά. Ο Παυσανίας, γεωγράφος από τη Μικρά Ασία, περπάτησε την Πελοπόννησο επί Αντωνίνων. Δεν ήταν τουρίστας. Ήταν ερευνητής. Κατέγραφε μνημεία, μύθους, επιγραφές.
Ιδού τι γράφει για τη σημερινή Μάνη:
1. Ταίναρο: Το ιερό του Ποσειδώνα και η πύλη του Άδη
Παυσανίας, Λακωνικά 25.4-5
«Ταινάρου δὲ ἐπὶ τῇ ἄκρᾳ Ποσειδῶνος ἱερόν ἐστιν ἄλσος τε… σπήλαιον δὲ ἐπ᾽ αὐτῇ, δι᾽ οὗ φασὶν Ἡρακλέα τὸν κύνα τοῦ Ἅιδου ἀναγαγεῖν.»
Μετάφραση: Στο ακρωτήριο του Ταινάρου υπάρχει ιερό του Ποσειδώνα και άλσος… Και σπήλαιο, απ’ όπου λένε ότι ο Ηρακλής ανέβασε τον σκύλο του Άδη, τον Κέρβερο.
Τι μας λέει: Ο Παυσανίας επιβεβαιώνει τον Όμηρο. Το Ταίναρο ήταν ήδη πανελλήνιο προσκύνημα τον 2ο αι. μ.Χ. Ιερό, άλσος, σπήλαιο-πύλη για τον Κάτω Κόσμο. Το είδε. Το κατέγραψε.
2. Κότρωνας: Η Κωθώνη, το λιμάνι του Μενέλαου
Παυσανίας, Λακωνικά 25.4
«Κωθώνη δὲ ἐπὶ θαλάσσῃ πόλισμα…»
Μετάφραση: Η Κωθώνη είναι πολίχνη στη θάλασσα. Συνεχίζει λέγοντας πως από εδώ απέπλευσε ο Μενέλαος για την Τροία.
Τι μας λέει: Ο Κότρωνας της Μάνης είναι η ομηρική Κωθώνη. Ο Παυσανίας δεν αναφέρει μύθο. Αναφέρει λιμάνι με ιστορία. Το είδε ως «πόλισμα» — μικρή πόλη. Άρα τον 2ο αι. μ.Χ. ο Κότρωνας ζούσε ακόμα.
3. Καινήπολη: Η πόλη του Αινεία
Παυσανίας, Λακωνικά 25.9
«Καινήπολις δὲ ἐπὶ θαλάσσης ἐστὶν, Αἰνείαν δὲ οἰκιστὴν γενέσθαι λέγουσιν.»
Μετάφραση: Η Καινήπολη είναι στη θάλασσα. Λένε πως οικιστής της ήταν ο Αινείας.
Τι μας λέει: Η Καινήπολη είναι η σημερινή Κυπάρισσος/Καινήπολη της Ανατολικής Μάνης. Ο μύθος τη θέλει αποικία Τρώων. Ο Παυσανίας καταγράφει την παράδοση χωρίς να την υιοθετεί: «λέγουσιν» — λένε. Αλλά την καταγράφει. Άρα το 160 μ.Χ. η παράδοση ζούσε.
4. Οι Ελευθερολάκωνες: Οι πρώτοι «Μανιάτες»
Παυσανίας, Λακωνικά 21.6-7
Ο Παυσανίας αναφέρει 18 πόλεις Ελευθερολακώνων. Από αυτές, στη σημερινή Μάνη ανήκουν: Γύθειο, Τευθρώνη, Λας, Πύρριχος, Καινήπολη, Οιτύλο, Μέσση, Υψούς, Λεύκτρα, Ταινάρον.
Τι μας λέει: Οι Ελευθερολάκωνες ήταν πόλεις που ο Αύγουστος απάλλαξε από τη Σπάρτη το 21 π.Χ. Ελεύθερες, αυτόνομες, με δικά τους νομίσματα. Είναι ο αρχαίος πυρήνας της μανιάτικης αυτονομίας. Η Μάνη δεν έγινε «αδούλωτη» το 1821. Ήταν από το 21 π.Χ.
5. Ψαμμαθούντας: Το λιμάνι του Ταινάρου
Παυσανίας, Λακωνικά 25.9
«Λιμὴν δὲ ὑπὸ τὸ Ταίναρον Ψαμμαθοῦς…»
Μετάφραση: Λιμάνι κάτω από το Ταίναρο ο Ψαμμαθούς.
Τι μας λέει: Το Πόρτο Κάγιο. Το επίνειο του Ταινάρου. Ο Παυσανίας το είδε να δουλεύει. Καράβια, ψαράδες, προσκυνητές για το ιερό.
Γιατί ο Παυσανίας είναι ιερός για το omorfimani.gr
- Είναι αυτόπτης. Δεν γράφει από βιβλία. «Άμεση εμπειρία». Περπάτησε. Είδε. Μέτρησε.
- Διαχωρίζει μύθο από πραγματικότητα. Λέει «φασίν», «λέγουσιν» όταν μεταφέρει παράδοση. Όταν λέει «ἐστίν», είναι γεγονός.
- Είναι γέφυρα. Συνδέει κλασική φιλολογία με σύγχρονη αρχαιολογία. Χωρίς Παυσανία, δεν θα ξέραμε πού να σκάψουμε στη Μάνη.
Η Μάνη που περιγράφει ο Παυσανίας ζει ακόμα:
Πας Ταίναρο, βλέπεις το σπήλαιο.
Πας Κότρωνα, βλέπεις το λιμάνι του Μενέλαου.
Πας Καινήπολη, πατάς χώμα Τρώων.
Πας Πόρτο Κάγιο, δένεις εκεί που έδεσε ο Παυσανίας.
Δεν διαβάζουμε Παυσανία. Περπατάμε στις σελίδες του.
Πηγή:
- Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις, Βιβλίο Γ΄: Λακωνικά
- Για Ταίναρο: 25.4-5
- Για Κότρωνα-Κωθώνη: 25.4
- Για Καινήπολη: 25.9
- Για Ψαμμαθούντα-Πόρτο Κάγιο: 25.9
- Για Ελευθερολάκωνες: 21.6-7
- Παπαχατζής, Ν.Δ. Παυσανίου Ελλάδος Περιήγησις, τόμος Β΄: Κορινθιακά και Λακωνικά. Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1976.
- Διαβάστε το κείμενο online: Perseus Digital Library, Παυσανίας 3.25
http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+3.25
