Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204, ο χάρτης της Πελοποννήσου ξαναγράφτηκε με φράγκικο μελάνι. Υπήρχε όμως ένα κομμάτι γης που αρνήθηκε να μπει στη νέα τάξη: η Μάνη. Οι Μανιάτες πήραν τα όπλα και ξεκίνησε ένας πόλεμος φθοράς που κράτησε πάνω από έναν αιώνα.
Το κάστρο που είπε “μην περάσεις”: Το Πασσαβά
Για να δαμάσουν τη Μάνη, οι Φράγκοι έπρεπε να ελέγξουν το πέρασμα προς το Γύθειο. Έτσι χτίστηκε το κάστρο του Πασσαβά — από το γαλλικό pas avant, δηλαδή “μην προχωρείς παρακάτω”.
Ποιος το έχτισε όμως;
Υπάρχουν δύο εκδοχές:
- Γύρω στο 1210: Ο βαρόνος Ιωάννης Β΄ ντε Νεϊγύ, πρωτοστράτωρ του Μορέως.
- Γύρω στο 1254: Ο Jean de Nully, ή Ζαν ντε Νουλλί, που αναφέρεται στο Χρονικόν του Μορέως ως «Ντζας». Μελετητές πιστεύουν ότι το κείμενο τον μπερδεύει με τον προγενέστερό του ντε Νεϊγύ.
Όποιος κι αν το έφτιαξε, το μήνυμα ήταν σαφές: η Μάνη έπρεπε να κλειδωθεί.
Ο Γουλιέλμος Βιλλεαρδουίνος και ο κλοιός της Μέσα Μάνης
Ο πρίγκιπας της Αχαΐας Γουλιέλμος Β΄ Βιλλεαρδουίνος δεν αρκέστηκε στο Πασσαβά. Για να σφίξει τον κλοιό στους ανυπότακτους Μανιάτες, έχτισε μια αλυσίδα φρουρίων πριν το 1260:
Κάστρο | Τοποθεσία | Ρόλος |
|---|---|---|
Μυστράς | Λακωνία | Το πρώτο και ισχυρότερο φρούριο του Γουλιέλμου |
Λεύκτρο | Στούπα, Έξω Μάνη | Έλεγχος της δυτικής ακτής |
Μέζαπο | Μέσα Μάνη | Επισκευή παλαιότερου βυζαντινού κάστρου |
Κάβο Γκρόσσο | Μέσα Μάνη | Το “Κάστρο της Ωριάς” κατά τους ντόπιους |
Τα κάστρα του Λεύκτρου και της Μέσα Μάνης ήταν προσωπικές κτήσεις του πρίγκιπα. Η Φραγκοκρατία εδώ δεν ήταν απλή κατάκτηση — ήταν προσωπική υπόθεση.
Η μάχη που άλλαξε τα πάντα: Πελαγονία, 1259
Ο Γουλιέλμος προσπάθησε να προσεταιριστεί τους Μανιάτες με υποσχέσεις, αλλά δεν πρόλαβε. Το 1259, στη μάχη της Πελαγονίας, ηττήθηκε από τις δυνάμεις του ελληνικού βασιλείου της Νίκαιας και πιάστηκε αιχμάλωτος.
Δύο χρόνια μετά, ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος ανακατέλαβε την Κωνσταντινούπολη διαλύοντας τη Λατινική Αυτοκρατορία. Για να ελευθερωθεί, ο Γουλιέλμος αναγκάστηκε να παραδώσει στους Παλαιολόγους όλα τα κάστρα της Λακωνικής: Μυστρά, Μονεμβασιά, Λεύκτρο και Παλαιά Μαΐνη.
Το Πασσαβά; Αυτό δεν παραδόθηκε. Το ξαναπήραν οι Μανιάτες με ρεσάλτο.
Η Μάνη κερδίζει την ελευθερία της
Η απώλεια της Μάνης υποθήκευσε το μέλλον των Φράγκων στον Μοριά. Μόλις η περιοχή ξαναπέρασε σε βυζαντινά χέρια, οι Μανιάτες κατατάχθηκαν μαζικά στον στρατό. Με συνεχείς πολέμους μέχρι τον 13ο αιώνα, η φράγκικη παρουσία στην Πελοπόννησο τερματίστηκε.
Η Μάνη όμως δεν απελευθέρωσε μόνο τον εαυτό της. Έγινε καταφύγιο για Έλληνες από όλη την Πελοπόννησο. Μετά την καταστροφή της πόλης τους το 1296, οι κάτοικοι του Νικλίου Τεγέας εγκαταστάθηκαν στη Μέσα Μάνη. Οι απόγονοί τους αποτέλεσαν την πατριά των Νικλιάνων, που έδωσε μεγάλα σόγια στην περιοχή.
Τι άφησε πίσω η Φραγκοκρατία
Ακόμα και σήμερα, τα σημάδια είναι ορατά:
- Ερείπια κάστρων από το Πασσαβά μέχρι το Κάβο Γκρόσσο.
- Αρχαία πηγή στις Θαλάμες της Έξω Μάνης, με τόξα που χρονολογούνται στη Φραγκοκρατία.
- Το πνεύμα της αντίστασης που χαρακτήρισε τη Μάνη για αιώνες.
Η Φραγκοκρατία στη Μάνη δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική κατοχή. Ήταν μια σύγκρουση δύο κόσμων: της φεουδαρχικής τάξης των Φράγκων απέναντι στην ανυπότακτη μανιάτικη ψυχή. Και σε αυτή τη σύγκρουση, η Μάνη δεν γονάτισε ποτέ.
Πηγή: “Μανιάτες”. Εκδόσεις Ρίζες Ελλήνων.