Τα Δημαρίστικα Μάνης: Ένα Ταξίδι στους Θρύλους και τις Ρίζες της Προσηλιακής Μάνης.

Στην Κάτω ή Προσηλιακή Μέσα Μάνη —στην ανατολική πλευρά της χερσονήσου που ατενίζει τον Λακωνικό κόλπο— απλώνονται τα Δημαρίστικα Μάνης, ένας τόπος ποτισμένος με μνήμες αιώνων, θρύλους, αρχαιολογικά ίχνη και ισχυρούς δεσμούς αίματος. Η περιοχή διατηρεί ζωντανή μια προφορική παράδοση που συνδέει τους σημερινούς κατοίκους με τους αρχαίους Ελευθερολάκωνες και τις δραματικές αναταραχές του παρελθόντος.

Η Γεωγραφική Διαίρεση και η Ονομασία

Ο οικισμός διαιρείται παραδοσιακά σε δύο βασικά τμήματα:

• Τα Μέσα Δημαρίστικα (πρώην «Πώδε τα»): Βρίσκονται προς την πλευρά του Ταινάρου («προς τα εδώ» / νότια). Η ονομασία τους «Πώδε τα» (επί ώδε = προς τα εδώ) αποτυπώνει τον αρχικό προσανατολισμό τους ως προς τη «μητρόπολη» του Ταινάρου, επιβεβαιώνοντας τη γλωσσική συνέχεια που έλκει τις ρίζες της στην εποχή των Ελευθερολακώνων, πολύ πριν και μετά τις πιέσεις εκχριστιανισμού των Μανιατών.

• Τα Πέρα Δημαρίστικα: Αποτελούν το δεύτερο τμήμα του οικιστικού συνόλου. Τοποθετούνται στη ρεματιά που κατεβαίνει από τον Άγιο Λία —σε μια ζώνη με αρχαία λατομεία, πάνω από το μονοπάτι που οδηγεί προς τη Λάγια (νότια), τον Κυπριανό (ανατολικά) και βορειανατολικά προς τη Σπείρα.

  Δείτε επίσης

  

  Μαυροβούνι: Η Ιστορία συναντά την Ατέρμονη Γαλάζια Αγκαλιά

   Στην καρδιά της προσηλιακής Μάνης, σε μια αδιάσπαστη αγκαλιά με το γραφικό Γύθειο, απλώνεται το Μαυροβούνι, ένας τόπος που σαγηνεύει τις αισθήσεις από την πρώτη...

Στην ευρύτερη ζώνη συναντάμε και τα Όξου Δημαρίστικα, όπου κατοικούν παραδοσιακές ντόπιες οικογένειες (απόγονοι εκείνης της εποχής, όπως οι Ρούφος (-ακος) και οι Σιδέρης), καθώς και μεταγενέστεροι –φερτοί από άλλα χωριά ή σώγαμπροι των παλιών– όπως οι Λεωτσάκος και Μπαξεβάνης.

Ιστορικές Σκιές: Η Επιδρομή του 1614 και η Αντίσταση στον Νίκωνα

Η τοπική ιστορία είναι ανεξίτηλα συνδεδεμένη με κρίσιμες στιγμές αντίστασης:

• Η επιδρομή του Συλαμπαχιά (1614): Αρκετοί κάτοικοι αναγκάστηκαν να καταφύγουν στα γύρω βουνά για να σωθούν από τη λαίλαπα της επιδρομής.

• Η άρνηση προσκύνησης: Οι κάτοικοι —«Μοθιανοί», αδέλφια με τους κατοίκους στον Άγιο Λία και απόγονοι του πρωτότοκου Καψοκόλλη και του δευτερότοκου Κούζυλου— βρέθηκαν αντιμέτωποι με τους οπαδούς του Νίκωνα, οι οποίοι τους συνέλαβαν και τους πίεσαν να προσκυνήσουν μια εικόνα.

• Ο θρύλος του Καψοκόλλη: Ο πρωτότοκος, τον οποίο εντόπισαν μοναχό του την ώρα που πελέκαε (κατά την τοπική μνήμη γύρω στο 961–980 μ.Χ.), όχι μόνο αρνήθηκε να υποκύψει, αλλά αντέδρασε με βαθιά περιφρόνηση. Ως τιμωρία για τη στάση του, οι διώκτες του τον έκαψαν στα οπίσθια, προκαλώντας του θάνατο αργότερα. Από αυτό το γεγονός έμεινε το επώνυμο «Καψοκόλλης» μέχρι σήμερα.

  (Κατά μια εναλλακτική λαϊκή ετυμολογία, το όνομα προέρχεται από την εντολή που είχε κάποιος να «καίει» τα διατάγματα που αναρτούσε ένας άλλος αρμόδιος, ο Χαρτοκόλλης, ο οποίος δρούσε βορειότερα).

Γενεαλογική Διαδρομή: Κατά μήκος του Λαγκαδιού

Από τα δυτικά προς τα ανατολικά (Άγιος Λίας ,Δημαρίστικα , Πύργαρος), εκτείνεται η κοιτίδα των απογόνων του πρωτότοκου Καψοκόλλη και του δευτερότοκου Κούζυλου (ή Κούζυ(ρ)λου, ονομασία που παραπέμπει σε σημαδεμένο ή κοψοδάχτυλο).

Σήμερα, οι τρεις ιστορικές οικογένειες παραμένουν σταθερά ριζωμένες κατά μήκος του λαγκαδιού:

1. Καψοκόλης

2. Κούζυλος

3. Κασιδιάρης

Η Μετανάστευση στην Ικαρία

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει η παλαιά οικογένεια των Κούβαργιάνων. Ενώ το ένα τμήμα της οικογένειας παρέμεινε στα πάτρια εδάφη των Δημαρίστικων και στην Κοκκάλα, το άλλο ήμισυ μετοίκησε τον 16ο αιώνα προς τα νησιά του Αιγαίου και συγκεκριμένα στην Ικαρία. Εκεί, εγκαταστάθηκαν και ίδρυσαν τρία ολόκληρα χωριά, διατηρώντας έως τις μέρες μας το επώνυμο, την πολιτιστική τους ταυτότητα και τη ζωντανή μνήμη της μανιάτικης καταγωγής τους.

Σαν πέτρα και σαν κύμα, η Μάνη σμίγει τους αιώνες. Εκεί, στα Δημαρίστικα, όπου το «Πώδε» κοιτάζει το Ταίναρο και η ρεματιά του Αγίου Λία ανταμώνει τους ανέμους του Λακωνικού, η ιστορία δεν είναι απλώς γραμμένη σε χαρτί· είναι χαραγμένη στο βράχο.

Είναι η μνήμη που στέκει όρθια σαν πύργος: από τους αδάμαστους Ελευθερολάκωνες και τον ατίθασο Καψοκόλλη που αψήφισε τους αιώνες, μέχρι τους ακούραστους Κουβαργιάνους που ταξίδεψαν τα κύματα για να ριζώσουν στα χώματα της Ικαρίας. Οι πέτρες μένουν πιστές στη θέση τους, το λαγκάδι ψιθυρίζει τα ίδια ονόματα από τα βάθη των χρόνων – Καψοκόλης, Κούζυλος, Κασιδιάρης, Ρούφος, Σιδέρης – και οι ρίζες, ποτισμένες με το αλάτι και τη λεβεντιά, συνεχίζουν να ανθίζουν, θυμίζοντας σε όποιον διαβαίνει τούτο τον τόπο πως η ψυχή της Μάνης δεν τιθασεύεται ποτέ. ( Όμορφη Μάνη)

Πηγή: Τοπωνύμια της Μάνης . Κυριάκος Δ. Κάσσης σελίδα 221 Εκδόσεις Γύθειο 2025. ( Το εξαιρετικό βιβλίο ” Τοπωνύμια της Μάνης” μπορέιτε να το λάβετε από το βιβλιοπωλείο στην Αρεόπολη Αδούλωτη Μάνη. Γεώργιος Π. Δημακόγιαννης

Το κείμενο διαμορφωμένο από την Όμορφη Μάνη

Διαβάστε: Τα Ξεχασμένα Λατομεία του Προφήτη Ηλία: Το Μυστικό του Κόκκινου Χρυσού της Μάνης.