Ο Άγιος Νικόλαος Γέρμα Λακωνίας : Ένα πέτρινο «στολίδι» στην καρδιά της Μάνης

Στην καρδιά της Μάνης, στο γραφικό χωριό Γέρμα, κρύβεται ένα σπουδαίο αλλά λιγότερο γνωστό βυζαντινό μνημείο: ο ναός :  Άγιος Νικόλαος Γέρμα Λακωνίας. Με σπάνια αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά, πλούσιο γλυπτό διάκοσμο και πολυστρωματικές τοιχογραφίες, το μνημείο αυτό αποτελεί έναν πραγματικό θησαυρό της τοπικής εκκλησιαστικής ιστορίας.

Αρχιτεκτονική και Αναλογίες

• Τύπος ναού: Πρόκειται για έναν δικιόνιο σταυροειδή εγγεγραμμένο ναό με τρούλο, ο οποίος συμπληρώνεται στα δυτικά από νάρθηκα. Οι συνολικές του διαστάσεις μαζί με τον νάρθηκα και την αψίδα ανέρχονται σε $9.90 \times 6.10\,\text{μ.}$

  Advertisement

• Μορφολογικές συγγένειες: Οι αρμονικές αναλογίες του ναού θυμίζουν έντονα εκείνες του γνωστού ναού του Άγιου Θεόδωρου της Μπάμπακας.

• Τοιχοποιία και παρεμβάσεις: Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές καταγραφές, ο ναός κτίστηκε αρχικά κατά το πλινθοπερίκλειστο σύστημα. Παρά τις μεταγενέστερες επισκευές εξωτερικά (όπως η επίχρισμη των τοίχων και η διάνοιξη νέων παραθύρων), διατηρούνται ακόμη αυθεντικά στοιχεία, όπως η οδοντωτή ταινία σε τμήματα των τοίχων.

Οι Τοιχογραφίες και ο Ζωγραφικός Διάκοσμος

Ο ναός είναι κατάγραφος, αποκαλύπτοντας διαφορετικές φάσεις της βυζαντινής και μεταβυζαντινής τέχνης:

• Κάτω από νεότερες επιχρίσεις και παραστάσεις (όπως των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στον βόρειο τοίχο), εντοπίζονται παλαιότερα στρώματα γραπτού διακόσμου.

• Σημαντική θέση κατέχει η σπάνια παράσταση της «Αποκαθήλωσης» στην ανατολική πλευρά του σταυρικού τέμπλου, η οποία χρονολογείται στην περίοδο αμέσως πριν από το 1752.

• Στον νάρθηκα ξεχωρίζει επίσης η παλαιότερη παράσταση του Παναγιώτου και του Ζωοδόχου Τάφου.

Γλυπτός Διάκοσμος και Χρονολόγηση

Ο γλυπτός διάκοσμος του μνημείου παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον:

• Γλυπτά τέμπλου και γείσου: Τα θέματα που κοσμούν το γείσο (όπως τα ανάγλυφα ζώα και τα εναλλασσόμενα ανθέμια εντός σφαιρικών τροχών) παραπέμπουν στα αντίστοιχα γλυπτά του ναού του Ταξιάρχου του Γλέζου.

• Χρονολόγηση: Με βάση τη μορφολογία των γλυπτών και την τεχνοτροπία τους, οι ειδικοί τοποθετούν την ίδρυση του αρχικού μνημείου στον ΙΑ΄ αιώνα.

Πηγή: Νικόλαος Δρανδάκης ” Μάνη & Λακωνία”. Τόμος Β΄. σελ. 94-96