Φωλιασμένη στο κέντρο της χερσονήσου της Μάνης, στους πρόποδες του επιβλητικού Άγιου Ηλία και με θέα που κόβει την ανάσα προς τον Μεσσηνιακό κόλπο, η ιστορική Αρεόπολη δεσπόζει περήφανα σε ένα βραχώδες οροπέδιο (υψόμετρο 250μ.). Αυτό το στρατηγικό σημείο, που κάποτε αποτελούσε κλειδί για τις επικοινωνίες μεταξύ ανατολικής και δυτικής, βόρειας και νότιας Μάνης (Έξω, Κάτω και Μέσα Μάνη), υπήρξε θέατρο σημαντικών ιστορικών γεγονότων.
Από την Τσίμοβα στην Αρεόπολη: Μια Πορεία Ανάδειξης
Αν και οι ρίζες της φτάνουν στα μεσαιωνικά χρόνια –το 1336 αναφέρεται ως κτήση των αρχόντων της Νεάπολης– η Τσίμοβα, όπως ονομαζόταν η Αρεόπολη μέχρι το 1836, ξεχώρισε πραγματικά τους τρεις τελευταίους αιώνες. Αναδείχθηκε σε ένα αξιόλογο κέντρο χάρη στην αύξηση του εμπορίου και, κυρίως, υπό την καθοδήγηση του πανίσχυρου γένους των Μαυρομιχαλαίων, των οποίων υπήρξε και η κοιτίδα.
Η πόλη έπαιξε κομβικό ρόλο στην εξέγερση του 1770, αλλά η συμβολή της ήταν ανεκτίμητη στα χρόνια του Απελευθερωτικού Αγώνα. Στις 17 Μαρτίου του 1821, από την ομώνυμη σήμερα πλατεία της, κηρύχθηκε η έναρξη της Επανάστασης, σηματοδοτώντας ένα νέο κεφάλαιο για το έθνος. Ο ηρωισμός των κατοίκων της Αρεόπολης φάνηκε και το καλοκαίρι του 1826, όταν γυναίκες και άντρες απέκρουσαν γενναία τον στρατό του Ιμπραήμ που είχε αποβιβαστεί στο Διρό.
Μετά την απελευθέρωση, η Αρεόπολη γνώρισε περίοδο αναταραχών και εξεγέρσεων απέναντι στην κεντρική εξουσία (αρχικά στον Καποδίστρια, και στη συνέχεια στους Βαυαρούς). Το 1836 ορίστηκε ως πρωτεύουσα της επαρχίας Οιτύλου και μετονομάστηκε από τον Όθωνα σε Αρεόπολη – «πόλη του Άρεως, θεού του πολέμου» – προς τιμήν των Μαυρομιχαλαίων και του πολεμικού τους πνεύματος.
Περιπλάνηση στην Ιστορία: Αρχοντικά, Πύργοι και Εκκλησίες
Το παλαιότερο τμήμα του οικισμού, προς τα δυτικά, είναι ένα λαβύρινθος από στενά δρομάκια και πυκνοκτισμένα κτίρια που διατηρούν αναλλοίωτο τον ιστορικό και παραδοσιακό του χαρακτήρα. Ανάμεσα στα χαρακτηριστικά μεσομανιάτικα σπίτια και τους απλούς χάκους, υψώνονται επιβλητικές κατοικίες και παλιοί πύργοι, όπως ο πύργος Τσατάκη στην πλατεία Νιαρχάκου.
Οι ιδιοκτησίες των ισχυρών οικογενειών, ιδίως των Μαυρομιχαλαίων, συνδυάζουν ισχυρή οργάνωση και μεγαλοπρέπεια. Αρκετά από αυτά τα ιδιαίτερα οικοδομήματα έχουν χαρακτηριστεί ως διατηρητέα μνημεία:
- Το τειχισμένο συγκρότημα του ναυάρχου Στυλιανού Μαυρομιχάλη (Παλαιό Γυμνάσιο).
- Τα κτιριακά συγκροτήματα του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη και του Πικουλάκη.
- Το αρχοντικό πυργόσπιτο του Καπετανάκου.
- Το Δεσποτικό κτίριο του Επισκόπου Οιτύλου.
- Το συγκρότημα με τον πύργο Μπαρελάκου και άλλα.
Η Αρεόπολη επεκτάθηκε σταδιακά προς τα ανατολικά, όπου κατά μήκος του κεντρικού δρόμου και της νέας πλατείας αναπτύχθηκε μια δραστήρια αγορά, ζωτικής σημασίας για ολόκληρη τη Μάνη. Σήμερα, ξενοδοχεία, ξενώνες, εστιατόρια και καταστήματα προσφέρουν σύγχρονες υπηρεσίες στους επισκέπτες, ενώ η πλατεία Αθανάτων, με το άγαλμα του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, αποτελεί το επίκεντρο της κίνησης και της αναψυχής.
Θρησκευτικά Μνημεία: Ένα Ταξίδι στον Χρόνο
Οι εκκλησίες της Αρεόπολης αποτελούν αξιοθέατα μνημεία που μαρτυρούν την πλούσια ιστορία και την πίστη της περιοχής:
- Οι Ταξιάρχες: Η μητρόπολη της Αρεόπολης, στην ιστορική Πλατεία της 17ης Μαρτίου 1821, ξεχωρίζει με το σημαντικό γλυπτό της τέμπλο, τον εξαιρετικό λιθανάγλυφο διάκοσμο και το εντυπωσιακό πολυώροφο καμπαναριό (1836), που αποτελεί σήμα κατατεθέν της πόλης.
- Οι μικρές, λιτές εκκλησίες της Αγίας Τριάδας (προ του 17ου αι.), της Αγίας Κυριακής και του Αγίου Πέτρου βρίσκονται στο παλαιό δυτικό τμήμα της πόλης.
- Ο Αϊ-Γιάννης ο Πρόδρομος (αρχές 18ου αι.) των Μαυρομιχαλαίων, κοσμείται με εξαιρετικές τοιχογραφίες του 1746 και 1868.
- Η Παναγία η Γεωργιάνικη (μέσα 18ου αι.) των Μαυρομιχαλαίων, εντυπωσιάζει με όμορφα λαϊκά λιθανάγλυφα και τέμπλο με αξιόλογες εικόνες.
- Ο Άγιος Νικόλαος (1807) με δωδεκάπλευρο τρούλο και ενδιαφέροντα ξύλινο γυναικωνίτη.
- Ο διπλός ναός της Παναγίας και του Αγίου Χαραλάμπους, στην πλατεία Νιαρχάκου, διαθέτει τοιχογραφίες του 1869 και ένα ενδιαφέρον βαθμιδωτό καμπαναριό με λιθανάγλυφα.
- Ο ναός του Αγίου Αθανασίου βρίσκεται στην πλατεία Αθανάτων.
Στα περίχωρα της πόλης, το ενδιαφέρον παραμένει αμείωτο με:
- Την εκκλησία του Αγίου Πολύκαρπου και το χαρακτηριστικό παλαιό νεκροταφείο του.
- Την Παναγία την Κονταριάνικη.
- Τον κοιμητηριακό Άγιο Νικόλαο.
- Το μοναστήρι της Κοίμησης (του 1967).
- Την Παναγία την Τσιπιώτισσα στην Παλέρημο, με τοιχογραφίες του 18ου αιώνα.
- Το μοναστήρι Άγιοι Πάντες στα Ξιφαριάνικα, με τοιχογραφίες.
Η Αρεόπολη είναι κάτι παραπάνω από ένας προορισμός – είναι ένα ταξίδι στην καρδιά της Μάνης, εκεί όπου η ιστορία, η παράδοση και η φυσική ομορφιά συναντιούνται σε ένα μοναδικό μωσαϊκό.
Πηγή: Λακωνικό Ημερολόγιο-Κείμενο : Κορνηλία Ζάρκια-Γιάννης Σαΐτας
