Η Μάνη. Πύργοι, βεντέτα, γδικιωμός. Μια κοινωνία που έζησε αιώνες με δικούς της άγραφους κανόνες. Ανάμεσα τους, ο πιο παράξενος και σκληρός: ο Θεσμός της Σύγκριας.
Ένα έθιμο με μεγάλο νομικό και κοινωνικό ενδιαφέρον, που κράτησε μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. Η μανιάτικη απάντηση σε μια επιτακτική ανάγκη: την γέννηση αρσενικού διαδόχου.
Τι ήταν η Σύγκρια – Οι δύο όψεις του θεσμού
Η λέξη «σύγκρια» υπάρχει σε όλη την Ελλάδα. Στα νησιά ήταν η μοιχευόμενη σύζυγος. Αλλού οι συννυφάδες. Στη Μάνη πήρε δύο ξεχωριστές μορφές:
1. Η Σύγκρια ως σεβασμός στη νεκρή
Η δεύτερη σύζυγος αποκαλούσε «σύγκρια» τη νεκρή πρώτη γυναίκα του άντρα της. Σεβόταν τη μνήμη της, κρατούσε δεσμούς με την οικογένειά της και μεγάλωνε τα παιδιά της σαν δικά της.
2. Η Σύγκρια ως θεσμός – Η δεύτερη σύντροφος
Αυτή σημάδεψε τη Μάνη. Παλαιό έθιμο του οποίου η αρχή χάνεται. Έδινε στους Μανιάτες άνδρες το δικαίωμα να αποκτούν δεύτερη σύντροφο παράλληλα με τη νόμιμη γυναίκα. Στόχος ένας: να γεννηθεί αγόρι.
Γιατί υπήρξε: Ο γιος ή τίποτα
Στη Μάνη των όπλων, η φαμίλια χωρίς γιο ήταν καταδικασμένη. Χωρίς αρσενικό διάδοχο, ο πύργος έσβηνε, η γη χανόταν, το όνομα πέθαινε.
Αν η νόμιμη σύζυγος δεν έκανε γιο ή ήταν άτεκνη, η κοινωνία αποδεχόταν δεύτερη γυναίκα στο σπίτι. Δεν ήταν μοιχεία. Ήταν θεσμός. Τον εφάρμοζαν κυρίως οι εύπορες οικογένειες, οι νικλιάνοι, για να κρατήσουν ισχύ και γη.
Ζωντανό παράδειγμα: Ένας πύργος στη Μέσα Μάνη, 1880
Μπες στον πύργο του Καπετάν-Γιωργάκη, νικλιάνου. Η κυρά-Κατίνα, η νόμιμη γυναίκα, του έδωσε 4 κόρες. Καμάρι, αλλά όχι διάδοχος. Η φαμίλια μουρμουρίζει. Το όπλο θα μείνει ορφανό.
Έτσι μπαίνει στο σπίτι η σύγκρια, η Μαριγώ. 20 χρονών, φτωχή, χωρίς προίκα. Κοιμάται σε άλλο δωμάτιο. Τρώει στο ίδιο τραπέζι με την κυρά-Κατίνα. Δεν έχει δικαιώματα. Έχει μια δουλειά: να φέρει γιο.
Η συμβίωση είναι σκληρή. Τον 19ο αιώνα ελαττώθηκε ο αριθμός των συμβιώσεων με αμοιβαία ανοχή. Οι νόμιμες σύζυγοι καλών οικογενειών αρνούνταν πια να δεχθούν σύγκρια κάτω από την ίδια στέγη.
Η κυρά-Κατίνα ορίζει το σπίτι. Αν η Μαριγώ γεννήσει αγόρι, η κυρά-Κατίνα το υιοθετεί. Το μεγαλώνει σαν δικό της. Ο πύργος έχει διάδοχο. Αν γεννήσει κορίτσι, το παιδί είναι νόθο. Χωρίς κληρονομιά. Η Μαριγώ φεύγει άκληρη.
Το τέλος του θεσμού
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η ύπαρξη αγοριών έχασε την πρωταρχική σημασία για τη ζωή της Μάνης. Οι γυναίκες δεν δέχονταν πια σύγκρια. Το κράτος και η Εκκλησία επικράτησαν. Ο θεσμός έσβησε.
Σήμερα σοκάρει. Τότε ήταν επιβίωση.
Πηγές:
- Απόστολος Β. Δασκαλάκης, «Ο Θεσμός της Συγκρίας εις την Μάνην», Αθήναι 1974
- Ευγενία Μπαζάνη, Η θέση τής γυναίκας στην κοινωνία της Μάνης
- Mani.org.gr – Η Σύγκρια
- Koukidaki.gr – Ο θεσμός της σύγκριας
Διάβασε και εδώ: Βασίλης Πουλημενάκος: “Η Σύγκρια”
Δείτε και αυτό:http://www.mani.org.gr/mani/
