Ο γάμος, μια από τις αρχαιότερες τελετουργίες της ανθρωπότητας, είναι ένα χωνευτήρι συναισθημάτων, εθίμων και προσωπικών ιστοριών. Στην Ελλάδα, ειδικά στις παραδοσιακές κοινωνίες, ο γάμος αποτελούσε και εξακολουθεί να αποτελεί κομβικό σημείο ζωής, όπου προσωπικές επιθυμίες και οικογενειακές επιταγές συχνά συγκρούονται ή συμπλέκονται. Σήμερα, θα ταξιδέψουμε πίσω στον χρόνο, μέσα από δύο ιστορίες που μας αποκαλύπτουν όχι μόνο τα έθιμα, αλλά και τις ψυχές των ανθρώπων – μία γεμάτη πίκρα και μία πλημμυρισμένη από χαμόγελα.
Η Πικρή Μοίρα της Μανιάτισσας: Όταν το “Ναι” Είναι ένα “Όχι”
Στην άγρια ομορφιά της Μάνης, όπου οι παραδόσεις ήταν σμιλεμένες στην πέτρα, η ιδέα να παντρευτεί μια Μανιάτισσα “ξένο” ή να εγκαταλείψει τον τόπο της, ήταν αδιανόητη. Η κατάρα “Α(χ) πού να ξενοθαφτείς!” αντηχούσε στις παιδικές ψυχές, διαμορφώνοντας μια βαθιά προσήλωση στη γη και την καταγωγή.
Αυτή ήταν η μοίρα της όμορφης και καλοσυνάτης Γιαννακίτσας, αδερφής του Σαρανταφόρου. Ο αρραβώνας της με τον Κορακάκο από το Καστρί, έναν άντρα που και η ίδια επιθυμούσε, έμοιαζε σαν παραμύθι. Η φωνή της, γλυκιά, τραγουδούσε για “δυο μαύρα μάτια π’ αγαπώ… Φλόγες κι αστραπές πετούνε”. Όμως, η ευτυχία της κόπηκε απότομα. Ο αδερφός της, για λόγους άγνωστους –ίσως την προίκα, ίσως κακεντρέχειες τρίτων– χάλασε τον αρραβώνα, χωρίς καν να ρωτήσει την Γιαννακίτσα. Με τη βία, την αρραβώνιασε με έναν “άνοστο” άντρα από τη Λέρο.
Η καρδιά της Γιαννακίτσας μαράζωσε. Τη μέρα του γάμου της, όταν μπήκε μπροστινή να χορέψει, η φωνή της, άλλοτε γεμάτη έρωτα, τραγούδησε έναν πόνο βουβό:
“Δεν τόξερα, δεν το λπιζα κι ούτε στο νου μου το ‘χα Ν’ αφήσου το τριαντάφυλλο, να πάρου τη μολόχα!”
Ένα τραγούδι που συμπύκνωνε την τραγική της επιλογή: την εγκατάλειψη του τριαντάφυλλου (του αγαπημένου) για τη μολόχα (το ανεπιθύμητο). Μια ιστορία που μας θυμίζει πως, άλλοτε, το “ναι” στον γάμο έκρυβε ένα πικρό “όχι” στην ψυχή.
Το Χαμόγελο του Γαμπρού: Όταν το “Θέλω” Γίνεται Γέλιο
Μεταφερόμαστε στο 1957, στα Κοκκινόγεια, στην εκκλησία της Καλάνας. Η ατμόσφαιρα είναι εντελώς διαφορετική. Ο Θόδωρος Κάσσης – Καραμπινάτος και η Αμπέλια Αθανασάκου πρόκειται να ενωθούν με τα δεσμά του γάμου. Παντού επικρατεί χαρά και προσμονή.
Ο παπα-Καψοκόλλης, ακολουθώντας το τυπικό, ρωτά τρεις φορές τη νύφη, Αμπέλια: “Τον θέλεις σύζυγο τον Θεόδωρο, Αμπέλια;” Και η απάντηση έρχεται, αυθόρμητα και με χάρη, “Ναι!” τρεις φορές.
Στη συνέχεια, η σειρά του γαμπρού, του 24χρονου Θόδωρου. Γνωστός για το αστείρευτο χιούμορ του και τις πλάκες του, ο Θόδωρος δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητος ούτε στην πιο επίσημη στιγμή της ζωής του. Ο παπάς ρωτά: “Θεόδωρε, τήνε θέλεις σύζυγο την Αμπέλια;”
Η πρώτη απάντηση του Θόδωρου είναι σύντομη και αποφασιστική: “Τήνε θέου!”
Ο παπάς επανέρχεται: “Θεόδωρε, τήνε θέλεις σύζυγο την Αμπέλια;” Και ο Θόδωρος, με το γνωστό του ύφος: “Τήνε θέου, παρά τί κάνου!”
Για τρίτη φορά, ο παπάς ρωτά, ίσως με μια μικρή αγωνία πώς θα απαντήσει αυτή τη φορά ο γαμπρός: “Θεόδωρε, τήνε θέλεις σύζυγο την Αμπέλια;” Η απάντηση του Θόδωρου έρχεται αποστομωτική και ξεσπά σε γέλια όλο το εκκλησίασμα: “Α(ν) δεν την ήθα, δε θα κουβαλιό μου τόσο δρόμο μέχρι τη Λευκή Πέτρα και να κουβαλού και όλο το ψίκι για να ντήνε φέρομε επά!”
Μια στιγμή που έσπασε την επισημότητα, πρόσθεσε μια ευχάριστη νότα και έδειξε τον πνευματώδη χαρακτήρα του γαμπρού. Μια ιστορία που μας θυμίζει πως, ακόμα και στις πιο επίσημες στιγμές, το χιούμορ και η αυθεντικότητα μπορούν να δημιουργήσουν αξέχαστες αναμνήσεις.
Αυτές οι δύο ιστορίες, αν και τόσο διαφορετικές, αποτελούν ψηφίδες της πλούσιας ελληνικής παράδοσης. Μας δείχνουν τις αντιθέσεις –τη θυσία έναντι της προσωπικής έκφρασης, την πίκρα έναντι της χαράς– αλλά και τη διαχρονική σημασία του γάμου ως γεγονότος που καθορίζει ζωές.
Κείμενο: Όμορφη Μάνη
Πηγή: Το Βιβλίο του Κυρ. Δ.Κάσση ” Θρύλοι του Ταινάρου”.2000
