Η Μάνη, αυτή η άγονη αλλά περήφανη γωνιά της Πελοποννήσου, υπήρξε ανέκαθεν ένα σταυροδρόμι συγκρούσεων και αδιάλλακτης ελευθερίας. Στην ταραγμένη περίοδο της Τουρκοκρατίας, αναδείχθηκαν φιγούρες ισχυρών ανδρών, οι Μπέηδες της Μάνης, που άλλοτε συμβίβαζονταν και άλλοτε αντιτάσσονταν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αφήνοντας το δικό τους ανεξίτηλο σημάδι στην ιστορία. Ας ρίξουμε μια ματιά σε αυτούς τους ηγέτες, αντλώντας απευθείας από τις ιστορικές αναφορές.
- Ο Μανιάμπεης Λυμπεράκης Γερακάρης (μπέης 1689-1696), από τη γενιά των Κοσμάδων, ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τις ελληνοβενετικές συγκρούσεις της εποχής του. Μάλιστα, η ύπαρξή του ήταν “δημιούργημα των δυο πολέμων που έγιναν στην εποχή του, μεταξύ Τουρκίας και Βενετίας” . ( Σημ: Για τον Λυμπεράκη Γερακάρη έχουμε πληροφορίες εδώ:Λυμπεράκης Γερακάρης: Η Ζωή ενός Πειρατή και η Επιρροή του στη Μάνη και την Κορσική )
Μετά τον Γερακάρη, η Μάνη έμεινε για ένα διάστημα ακέφαλη. Ωστόσο, μετά τα Ορλωφικά (1770), η νικήτρια Τουρκία επέβαλε την ανάγκη διορισμού Μπέη, αυξάνοντας παράλληλα τον φόρο της Μάνης. Σε αυτό το πλαίσιο αναδύεται ο:
Ο Τζανέτος Κουτήφαρης (1776-1779) από τις Κιτριές. Ο Κουτήφαρης διαπραγματεύτηκε τη σύμβαση με την Τουρκία το 1775 και τον επόμενο χρόνο διορίστηκε Μπέης (2). Η φιλοδοξία του να επεκτείνει την επιρροή του στο εύφορο Έλος, επικαλούμενος ιστορικά δικαιώματα, τον οδήγησε στην Κωνσταντινούπολη, όπου και βρήκε τραγικό τέλος στην κρεμάλα . Παρόλα αυτά, άφησε πίσω του τη φήμη ενός “καλού, δίκαιου και συνετού μπέη” .
Τον Κουτήφαρη διαδέχθηκε ο Μιχάλμπεης Τρουπάκης (1779-1782) από την Καρδαμύλη. Η ηγεμονία του υπήρξε σύντομη και σημαδεύτηκε από την τουρκική δολιότητα. Ένας τουρκικός στόλος έφτασε στην Καρδαμύλη και ο Μιχάλμπεης, έπειτα από πρόσκληση σε γεύμα, συνελήφθη μαζί με τους γιους του, Πέτρο και Βενετσάνο. Ο ίδιος και ο Πέτρος απαγχονίστηκαν στη Μυτιλήνη, ενώ ο Βενετσάνος θανατώθηκε στην Κωνσταντινούπολη .
Στη συνέχεια, την ηγεσία ανέλαβε ο Τζανήμπεης ή Τζανέτμπεης (Τζανέτος Καπετανάκη Γρηγοράκης) (1784-1798) από το Γύθειο. Η δράση του υπήρξε έντονη και γεμάτη αντιπαραθέσεις με τους Οθωμανούς. Μετά τη δολοφονία του θείου του, Έξαρχου Γρηγοράκη, από τον πασά της Πελοποννήσου, ο Τζανέτος ξεσήκωσε τους Μανιάτες, κατέλαβαν το φρούριο του Πασσαβά και έδιωξαν τους Τούρκους πέρα από τον Τρίνασο και τη Βαρδούνια . Επιδίωξε να εδραιώσει την εξουσία του, δημιουργώντας δικά του χωριά και πύργους, και απέκτησε σημαντικό πλούτο . Η αντίστασή του στην τουρκική απόβαση στη Μάνη και η προστασία του Κατσώνη και του Ανδρούτσου φανερώνουν την ανεξάρτητη στάση του . Παρά την αρχική άρνησή του, δέχτηκε τελικά το μπεηλίκι το 1784, κυβερνώντας για 15 χρόνια . Η αλληλογραφία του με τον Ναπολέοντα και οι συνεννοήσεις για μια γενική επανάσταση προκάλεσαν την αντίδραση της Τουρκίας, η οποία τον κήρυξε στασιαστή . Παρότι έχασε την περιουσία του και έζησε πάμφτωχος τα τελευταία του χρόνια, η έκθεση των Δήμου και Νικολού Στεφανόπολι στον Ναπολέοντα σκιαγραφεί την προηγούμενη οικονομική του δύναμή του και την επιρροή του .
Μετά την καθαίρεση του Τζανήμπεη, διορίστηκε ο Παναγιώτης Κουμουντουράκης (1798-1803). Ωστόσο, η αδυναμία του να αντιμετωπίσει τον φυγόδικο Τζανήμπεη οδήγησε στην αντικατάστασή του από τους Τούρκους .
Στη συνέχεια, η Τουρκία προσπάθησε να διαιρέσει την ισχυρή οικογένεια των Γρηγοράκηδων, διορίζοντας τον Αντωνόμπεη Γρηγοράκη (1803-1810), ξάδερφο του Τζανήμπεη. Παρά τις τουρκικές εντολές, ο Αντωνόμπεης δεν προχώρησε σε εχθρικές ενέργειες εναντίον του ξαδέρφου του . Κατά τη διάρκεια της ηγεμονίας του, επέφερε σχετική ησυχία στη Μάνη και έγινε μέλος της Φιλικής Εταιρείας .
Τον Αντωνόμπεη διαδέχθηκε ο γαμπρός του, Ζερβόμπεης (Κωνσταντής Ζερβάκος) (1808-1810). Η διαμάχη του με τον πεθερό του και η εύνοιά του από τον Βελή πασά δεν κράτησαν για πολύ. Οι Γρηγοράκηδες και άλλοι καπεταναίοι τον εκδίωξαν .
Μετά την εκδίωξη του Ζερβόμπεη, οι Μανιάτες πρότειναν τον Θοδωρόμπεη Τζανετάκη (1810-1815), ανεψιό του Τζανέτμπεη .
Και φτάνουμε στον τελευταίο και ίσως τον πιο εμβληματικό από τους Μπέηδες της Μάνης, τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη (1815-1821). Ο μόνος Μεσσομανιάτης Μπέης, με έδρα στη Μέσα Μάνη, διακρίθηκε για τη σύνεση και τη μεγάλη του επιρροή . Ο Άγγλος περιηγητής Ληκ τον χαρακτήρισε “έξυπνο άνθρωπο και τον ευγενέστερο Μανιάτη από όσους είδε” . Ο Πετρόμπεης απέκτησε πέντε γιούς: Αναστάση, Ηλία, Γιάννη, Γιώργη και Δημήτρη . Ο Πετρόμπεης έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην Επανάσταση του 1821, οδηγώντας την οικογένειά του στον αγώνα για την απελευθέρωση του έθνους . Οι προσπάθειές του να συνεννοηθεί με τον Ναπολέοντα νωρίτερα φανερώνουν το διαρκές ενδιαφέρον του για την ελευθερία της Ελλάδας .
Οι Μπέηδες της Μάνης, με τις αντιθέσεις, τις φιλοδοξίες και την ανυπότακτη φύση τους, αποτελούν ένα συναρπαστικό κεφάλαιο της ελληνικής ιστορίας. Μέσα από αυτές τις ιστορικές αναφορές, αναδύεται η εικόνα μιας περιοχής που πάλευε διαρκώς για την αυτονομία της, με ηγέτες που διαμόρφωσαν την πορεία της.
Με πηγές από το βιβλίο Δημητρίου Β.Δημητράκου Μεσίσκλη “Οι Νυκλιάνοι”.
Kείμενο Φωτό : Όμορφη Μάνη
