Ο William Martin Leake (Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ), ο κορυφαίος Άγγλος στρατιωτικός, τοπογράφος και περιηγητής, επισκέφθηκε τη Μάνη το 1805 και το 1806. Οι αναφορές του στο έργο “Travels in the Morea” (1830) αποτελούν μία από τις πιο έγκυρες και λεπτομερείς πηγές για την προεπαναστατική Μάνη.
Ακολουθούν χαρακτηριστικά αποσπάσματα και σημεία των παρατηρήσεών του (σε ελεύθερη απόδοση/συνοπτική παρουσίαση):
1. Η εικόνα των οικισμών και των Πύργων
Ο Ληκ εντυπωσιάστηκε από την αμυντική αρχιτεκτονική της Μάνης, την οποία περιέγραψε ως μοναδική στην Ελλάδα.
“Τα χωριά της Μάνης δεν μοιάζουν με κανένα άλλο μέρος της Ελλάδας. Κάθε σπίτι είναι ένας πύργος, χτισμένος για άμυνα. Σε πολλά χωριά, όπως το Βίτυλο (Οίτυλο), οι πύργοι αυτοί είναι τόσο κοντά ο ένας στον άλλο, που δίνουν την εντύπωση οχυρωμένης πόλης.”
Σε αναφορά του προς το Foreign Office (Μάιος 1805), σημειώνει:
“Στη Μάνη υπάρχουν 130 οικισμοί και περίπου 450 πολεμικοί πύργοι… Ο πληθυσμός εκτιμάται σε 13.000 έως 15.000 ψυχές.”
2. Ο χαρακτήρας των Μανιατών
Ο Ληκ περιγράφει τους Μανιάτες ως έναν λαό με έντονο αίσθημα ανεξαρτησίας, αλλά και σκληρή καθημερινότητα λόγω των εσωτερικών ερίδων (βεντέτες).
“Οι Μανιάτες είναι ένας λαός που ζει σε διαρκή ετοιμότητα για πόλεμο. Η εσωτερική τους διχόνοια είναι η μόνη αιτία που δεν έχουν επεκτείνει την κυριαρχία τους πέρα από τα στενά όρια της χερσονήσου τους. Παρά τη φήμη τους ως ληστές, στον ξένο που θα ζητήσει την προστασία τους (το ‘ξενοδόχι’) δείχνουν απαράμιλλη φιλοξενία.”
Ο Ουίλλιαμ Μάρτιν Ληκ (Αγγλικά: William Martin Leake), ο οποίος στα Ελληνικά αποδίδεται συχνά ως Γουλιέλμος Μαρτίνος Ληκ, (1777-1860) ήταν Βρετανός στρατιωτικός, διπλωμάτης, τοπογράφος, αρχαιόφιλος, περιηγητής και συγγραφέας.
Γεννήθηκε στο κέντρο του Λονδίνου, στο Μέιφερ, στις 14 Ιανουαρίου 1777.
3. Η Γεωγραφία και τα Αρχαία Ερείπια
Ως έμπειρος τοπογράφος, ο Ληκ εστίασε πολύ στην ταύτιση των σύγχρονων τοποθεσιών με τις αρχαίες πόλεις που περιέγραφε ο Παυσανίας.
Γύθειο: Το περιέγραψε ως το “λιμάνι της Σπάρτης”, σημειώνοντας τα ερείπια του αρχαίου θεάτρου και των νεώσοικων.
Ταίναρο: Επισκέφθηκε το σπήλαιο και το ναό του Ποσειδώνα, καταγράφοντας με ακρίβεια τις αποστάσεις.
Πόρτο Κάγιο: Το αναφέρει ως το “λιμάνι των ορτυκιών” (Port des Cailles), σχολιάζοντας τη στρατηγική του σημασία.
4. Η Διοίκηση και ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης
Ο Ληκ είχε συναντήσεις με τις ηγετικές οικογένειες της εποχής. Σημειώνει για τον Πετρόμπεη:
“Ο Μπέης της Μάνης [Πετρόμπεης] κατοικεί στο Λιμένι, σε έναν επιβλητικό πύργο. Η εξουσία του στους υπόλοιπους καπεταναίους είναι συχνά τυπική, καθώς η Μάνη παραμένει μια ομοσπονδία από ημιαυτόνομες φατρίες.”
Πού μπορείτε να βρείτε περισσότερα:
Αν θέλετε να μελετήσετε τα πρωτότυπα κείμενα, οι πιο σημαντικές αναφορές βρίσκονται στον 1ο Τόμο του Travels in the Morea (Κεφάλαια VII και VIII), όπου περιγράφει τη διαδρομή του από την Καλαμάτα προς το Οίτυλο, την Αρεόπολη (Τσίμοβα) και το Ταίναρο.
Στα ελληνικά, το έργο του Κυριάκου Κάσση “Το ταξίδι του Will. Mart. Leake στη Μάνη το 1805” περιέχει εκτενή σχολιασμένα αποσπάσματα από τις περιηγήσεις του.
