Αν περπατήσεις στη Βάθεια, στον Κούνο ή στο Οίτυλο, θα το προσέξεις αμέσως. Οι πυργοκατοικίες της Μάνης υψώνονται περήφανες, αλλά χαμηλά είναι “τυφλές”. Το ισόγειο και συχνά ο πρώτος όροφος δεν έχουν παράθυρα. Καθόλου. Μόνο πέτρα.
Δεν ήταν αρχιτεκτονική μόδα. Ήταν κανόνας επιβίωσης. Στη Μάνη, ο πύργος δεν χτιζόταν για να τον θαυμάζουν. Χτιζόταν για να αντέξει βεντέτες, πειρατές και πολιορκίες.
1. Ο Πύργος Ήταν Φρούριο, Όχι Βίλα
Οι πύργοι της Μάνης είναι λιθόδμητες, πολυώροφες κατασκευές. Το ύψος τους φτάνει τα 25 μέτρα με 4 και 5 ορόφους. Ο πύργος ήταν ένας μικρός αυτάρκης κόσμος. Περιλάμβανε την κατοικία της οικογένειας = το ανώι, και τον αποθηκευτικό χώρο = το κατώι. Γύρω υπήρχαν μικρότερα βοηθητικά κτίρια που περικλείονταν από τον τοίχο του αυλόγυρου.
Το ισόγειο στις πυργοκατοικίες της Μάνης ήταν αποθήκη για λάδι, σιτηρά και στάβλος για ζώα. Δεν ζούσαν άνθρωποι εκεί. Δεν χρειαζόταν φως. Χρειαζόταν ασφάλεια.
2. Καμία Ορατότητα στον Εχθρό: Ο Κύριος Λόγος
Ο πιο κρίσιμος λόγος που οι πυργοκατοικίες Μάνης δεν είχαν παράθυρα στο ισόγειο ήταν η ορατότητα. Τα παράθυρα ήταν ανύπαρκτα σε πλευρές που μπορούσε να βλέπει κανείς το εσωτερικό του πύργου από έξω. Το ισόγειο και ο πρώτος όροφος συνήθως δεν είχαν παράθυρα, ενώ οι άλλοι όροφοι είχαν πολύ μικρά και χτισμένα τουλάχιστον ως τη μέση τους.
Σκέψου το: Σε μια βεντέτα, αν ο εχθρός έβλεπε πού κοιμάσαι, πού είναι τα παιδιά, πού φυλάς το νερό, είχες τελειώσει. Το “τυφλό” ισόγειο ήταν η θωράκιση του πύργου.
3. Ντουφεκότρουπες Αντί για Παράθυρα
Οι πολεμόπυργοι δεν είχαν τζάμια. Είχαν ντουφεκότρουπες, δηλαδή πολεμίστρες. Ήταν ανοίγματα με σχήμα κωνικό, φτιαγμένα για να περνάει η κάνη του τουφεκιού. Ο πολεμιστής πυροβολούσε προστατευμένος, χωρίς να εκτίθεται.
Επομένως, το ισόγειο δεν ήταν “κλειστό”. Ήταν οπλισμένο.
4. Η Πόρτα-Παγίδα και οι Ζεματίστρες
Ακόμα και η είσοδος ήταν παγίδα. Απαγορευόταν οι πύργοι να έχουν πόρτα που να βγαίνει κατευθείαν σε κεντρική ρούγα, για λόγους ασφάλειας. Για να φτάσεις στην κεντρική είσοδο έπρεπε να διαβείς ένα λαβυρινθώδες δίκτυο από τοίχους.
Οι πόρτες ήταν χαμηλές όχι μόνο για οχυρωματικούς λόγους, αλλά και για τον πολύ αέρα. Έκλειναν με πέτρα από μέσα που δεν χώραγε να βγει έξω. Από έξω δεν μπορούσε να σπρωχτεί.
Πάνω από την είσοδο υπήρχαν οι ζεματίστρες για να ρίχνουν καυτό νερό ή λάδι στους εισβολείς. Ζεματίστρες είχαν και οι πετρομάχοι στις γωνίες των πύργων.
5. 800 Πύργοι, Ένας Κανόνας
Στη Μάνη έχουν καταγραφεί περίπου 800 πύργοι ή πυργόσπιτα. Από τη Βάθεια μέχρι το Ταίναρο, ο κανόνας ήταν ίδιος: χαμηλά κλείνεσαι, ψηλά βλέπεις.
Το ισόγειο χωρίς παράθυρα στις πυργοκατοικίες της Μάνης δεν ήταν αδυναμία του χτίστη. Ήταν η απόλυτη δήλωση: “Εδώ μέσα, κάνω κουμάντο εγώ”.
Πηγές:
- ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΑ: Οι πύργοι της Μάνης
- Mani.org.gr: Πύργοι & Πυργόσπιτα
