Η ιστορική διαδρομή των Νυκλιάνων αποτελεί ένα από τα πιο συναρπαστικά κεφάλαια της μεσαιωνικής ιστορίας της Πελοποννήσου. Πρόκειται για μια ιστορία ανατροπών, πολιτικών συγκρούσεων και μιας αναγκαστικής φυγής που κατέληξε στη δημιουργία ενός οικισμού-οροσήμου για τη Μάνη. Βασιζόμενοι στις πολύτιμες και σπάνιες μαρτυρίες του Δημητρίου Β. Δημητράκου-Μεσίσκλη από το έργο του “Οι Νυκλιάνοι” (σελ. 146-148), ξετυλίγουμε το νήμα της καταγωγής τους.

Το Νύκλι: Σταυροδρόμι της Ιστορίας

Το Νύκλι δεν ήταν ένα απλό χωριό, αλλά μια σημαντική ελληνική πόλη, χτισμένη κοντά στην αρχαία Τεγέα, στη θέση όπου βρίσκεται σήμερα το χωριό Πιαλί. Η γεωγραφική του θέση το καθιστούσε τον κεντρικό συγκοινωνιακό κόμβο της Πελοποννήσου, καθώς από εκεί διερχόταν το δίκτυο των δρόμων που ένωνε τη Μεσσηνία και τη Λακωνία με την Αργολιδοκορινθία και την Αττική.

Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, η πόλη αναβαθμίστηκε σε πρωτεύουσα βαρωνίας. Στις 1258 και 1262, το Νύκλι έγινε το επίκεντρο των εξελίξεων:

• Το 1258: Ο Φράγκος ηγεμόνας Γουλιέλμος Βιλλαρδουίνος κάλεσε εκεί το σύνολο της φραγκικής αριστοκρατίας για να αποφασίσουν την επίθεση κατά του Κυρίου των Αθηνών, Γουΐδωνα.

• Το 1262: Πραγματοποιήθηκε το ιστορικό συνέδριο των «Κυράδων», όπου οι γυναίκες των Φράγκων αρχόντων συσκέφθηκαν για την τύχη του ηγεμόνα Γουλιέλμου, ο οποίος είχε αιχμαλωτιστεί από τους Βυζαντινούς.

Οι «Γασμούλοι» και η Κοινωνική Ταυτότητα

Μέσα στο ιδιαίτερο κλίμα της εποχής, γεννήθηκε μια νέα κοινωνική ομάδα: οι «Γασμούλοι». Προερχόμενοι από επιμιξίες Φράγκων κατακτητών και ντόπιων Ελλήνων, οι Γασμούλοι διατηρούσαν μια ρευστή ταυτότητα, υιοθετώντας φράγκικα ή ελληνικά στοιχεία ανάλογα με την ανάγκη της στιγμής, αποτελώντας τον споρικό ιστό της πόλης.

Η Καταστροφή και η Διαδρομή προς τη Μάνη

Η μοίρα της πόλης σφραγίστηκε το 1295. Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Ανδρόνικος Β΄, θέλοντας να εξαλείψει την ισχυρή φραγκική παρουσία, κυρίευσε το Νύκλι και το κατέστρεψε ολοκληρωτικά, ισοπεδώνοντας τα πάντα. Οι πέτρες της πόλης μεταφέρθηκαν για να χτιστούν τα νέα φρούρια της εποχής, το Μούχλιο και τα Τσεπιανά.

Οι κάτοικοι, μπροστά στον όλεθρο, πήραν το δρόμο της ξενιτιάς. Ενώ πολλοί κατέφυγαν στην Αθήνα, ένα μεγάλο τμήμα τους κατευθύνθηκε προς τη Μάνη. Η εγκατάστασή τους εκεί ήταν καθοριστική για τη φυσιογνωμία της περιοχής, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά το βιβλίο:

«Όσοι Νυκλιάνοι πήγαν στην Εμπρός της Μάνης, έχτισαν εκεί ένα κεφαλοχώρι και τ’ ονόμασαν Citta (Τσιττά) πόλη, χώρα, πρωτεύουσα. Ελληνικά Κοίτα».

Η Κληρονομιά των Νυκλιάνων στην Κοίτα

Η ονομασία της Κοίτας δεν είναι τυχαία, αλλά μια άμεση ιστορική παραπομπή στη νέα πατρίδα που έχτισαν οι πρόσφυγες. Οι Νυκλιάνοι, κουβαλώντας τη μνήμη μιας ένδοξης αλλά κατεστραμμένης πόλης, κατάφεραν να ενσωματωθούν και να κυριαρχήσουν στη Μάνη, διατηρώντας το όνομά τους ως σύμβολο της καταγωγής τους. Οι ιστορικές αυτές αναφορές, όπως τεκμηριώνονται στις φωτογραφίες του αρχειακού υλικού, φωτίζουν μια πτυχή του παρελθόντος που παραμένει ζωντανή στα πετρόκτιστα σοκάκια της Κοίτας.

Το άρθρο Νυκλιάνοι: Η Μεγάλη Έξοδος από το Νύκλι στην Ιστορική Κοίτα της Μάνης. εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .

Έχετε ακούσει ποτέ για τους Νυκλιάνους; Πρόκειται για μια κοινότητα ανθρώπων των οποίων η ιστορία είναι συνυφασμένη με τη μικρή, αλλά στρατηγικά σημαντική πόλη της Νύκλης στην Πελοπόννησο, και την εκπληκτική της μεταμόρφωση από κέντρο Φράγκων ηγεμόνων σε τόπο εξορίας και αναγέννησης στη σκληροτράχηλη Μάνη. Ελάτε να ανακαλύψουμε μαζί αυτή τη συναρπαστική διαδρομή.

Η Άνοδος και η Καταστροφή της Νύκλης

Η Νύκλη δεν ήταν απλώς μια ακόμα πόλη στην Πελοπόννησο. Βρισκόταν στο σημείο που σήμερα είναι το χωριό Πιαλί (η αρχαία Τεγέα), νοτιοανατολικά της Τρίπολης, και αποτελούσε το συγκοινωνιακό «μήλον της έριδος» της εποχής.

Το όνομά της έχει μια ενδιαφέρουσα προέλευση. Η Νύκλη ήταν αρχικά αποικισμός των Αμυκλών της Σπάρτης. Το αρχικό της όνομα ήταν Αμύκλιον, που κυριολεκτικά σήμαινε «μικραί Αμύκλαι». Με την πάροδο του χρόνου και μέσα από γλωσσικές αλλαγές, το όνομα εξελίχθηκε διαδοχικά σε Μύκλιον (ή Μούχλιν, Μούχλι), Νύκλιον, Νύκλιν, και τέλος, Νύκλι. Έτσι, από τις αρχαίες ρίζες της, η πόλη ανέδειξε την ταυτότητά της.

Αργότερα, η Νύκλη εξελίχθηκε σε ένα ζωτικής σημασίας κέντρο κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Οι Φράγκοι ηγεμόνες αντιλήφθηκαν την κομβική της θέση και την ανέδειξαν σε πρωτεύουσα βαρωνίας. Στη Νύκλη λάμβαναν χώρα σημαντικά συνέδρια, όπως αυτό του 1258, όπου ο Γουλιέλμος Βιλλαρδουίνος κάλεσε τους Φράγκους άρχοντες για να αποφασίσουν την επίθεση στον Κύρη των Αθηνών, Γουΐδωνα. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1262, φιλοξένησε ακόμα και το «Συνέδριο των Κυράδων», όπου οι γυναίκες των αρχόντων αποφάσισαν για την τύχη του αιχμάλωτου ηγεμόνα Βιλλαρδουίνου!

Όμως, η λαμπρή της πορεία τελείωσε απότομα το 1295. Ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου, Ανδρόνικος Β΄, αποφάσισε να πλήξει αυτό το φραγκικό οχυρό. Κατέλαβε και κατέστρεψε ολοσχερώς τη Νύκλη, χρησιμοποιώντας μάλιστα τις πέτρες της για να χτίσει δύο νέα φρούρια, το Μούχλι και τα Τσεπιανά. Ήταν το τέλος μιας εποχής για την πόλη.

Το Ταξίδι προς τη Μάνη: Μια Νέα Αρχή

Μετά την καταστροφή, οι κάτοικοι της Νύκλης, οι Νυκλιάνοι, βρέθηκαν άστεγοι και αναγκάστηκαν να αναζητήσουν νέες πατρίδες. Ενώ κάποιοι κατευθύνθηκαν προς την Αθήνα, η πλειοψηφία τους επέλεξε την απροσπέλαστη και ασφαλή Μεγάλη Μάνη, εγκαθιστάμενοι στην περιοχή της Κίττας (Citta).

Αυτή η μετεγκατάσταση δεν ήταν τυχαία. Η Μάνη, με τα δύσβατα εδάφη της, προσέφερε καταφύγιο και ασφάλεια σε περιόδους κρίσης. Και εδώ ξεκινά η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή της ιστορίας των Νυκλιάνων: η μεταμόρφωσή τους.

Πώς οι “Απόλεμοι” Έγιναν “Πολεμικότατοι”;

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της εγκατάστασης των Νυκλιάνων στη Μάνη είναι η αλλαγή του πολεμικού χαρακτήρα των κατοίκων. Πριν την έλευσή τους, οι Μανιάτες περιγράφονταν ως «απόλεμοι τρωγλοδύτες». Ωστόσο, μετά την άφιξη των Νυκλιάνων, παρουσιάζονται ως πολεμικότατοι και ακατάπαυστοι αγωνιστές, μια ιδιότητα που τους καθόρισε για αιώνες.

Αυτή η μεταμόρφωση δεν ήταν μαγική. Οφειλόταν στη Φραγκική επιρροή. Οι Φράγκοι, σε μια προσπάθεια να διατηρήσουν την κυριαρχία τους, επέβαλαν υποχρεωτική στρατιωτική θητεία στον ελληνικό πληθυσμό. Έτσι, οι Έλληνες εκπαιδεύονταν στα φραγκικά κάστρα και στους πολέμους, διαμορφώνοντας νέες γενιές πολεμιστών.

Επιπλέον, η άφιξη ενός μεγάλου, ετερόκλητου πληθυσμού στη Μάνη, η οποία ήταν μέχρι τότε αραιοκατοικημένη, οδήγησε σε απότομη αύξηση του πληθυσμού και σε διαρκείς ενδοκοινοτικές διαμάχες. Αυτές οι συνεχείς συγκρούσεις, που κράτησαν για πάνω από 800 χρόνια (1300-1833), ενίσχυσαν ακόμα περισσότερο τον πολεμικό χαρακτήρα των Μανιατών.

Τα Ίχνη της Φραγκικής Κληρονομιάς

Η σύνδεση των Νυκλιάνων με τη φραγκική τους κληρονομιά είναι εμφανής και σε άλλα στοιχεία:

• Φραγκικά ονόματα και λέξεις: Στη Μάνη συναντώνται ακόμα και σήμερα πολλά ονόματα και λέξεις γαλλικής, ιταλικής ή λατινικής προέλευσης. Ονόματα όπως Κατελάνος, Καρλούτσος, Λιμπέρης, Ντάβος, Φερεντίνος και λέξεις όπως η «ανθρωπέα» (που σημαίνει φόρτωμα ή αγαθά) αποτελούν ζωντανά κατάλοιπα αυτής της επίδρασης.
• Οι Γασμούλοι: Οι Φράγκοι ενθάρρυναν τους γάμους μεταξύ Ελλήνων και Φράγκων, δημιουργώντας μια νέα ομάδα ανθρώπων, τους Γασμούλους. Αυτοί οι άνθρωποι μικτής καταγωγής, που έφεραν άλλοτε ελληνικά και άλλοτε φραγκικά ονόματα, συνέβαλαν στην ανάμιξη των πολιτισμών και στην πλούσια κληρονομιά των Νυκλιάνων.

Η ιστορία των Νυκλιάνων είναι ένα λαμπρό παράδειγμα του πώς η ανθρώπινη θέληση μπορεί να επιβιώσει και να αναγεννηθεί μέσα από τις στάχτες της καταστροφής. Από την ακμάζουσα Νύκλη μέχρι την αγέρωχη Μάνη, η πορεία τους μαρτυρά την ικανότητα προσαρμογής και τη διαμόρφωση μιας μοναδικής ταυτότητας.

Με πηγή: Το βιβλίο του Δημητρίου Δ. Δημητράκου-Μεσίσκλη ” Οι Νυκλιάνοι Τόμος Α΄.

Το άρθρο Οι Νυκλιάνοι: Μια Ιστορία Επιβίωσης και Μεταμόρφωσης από την Πελοπόννησο στη Μάνη. εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .

   Φανταστείτε έναν τόπο όπου ο χρόνος μοιάζει να έχει σταματήσει, όπου οι πέτρες μιλούν ιστορίες αιώνων και η φύση αγκαλιάζει αρχαία μυστικά. Αυτός είναι ο Ταΰγετος, και ειδικότερα η Μέσα Μάνη, μια χερσόνησος άγριας ομορφιάς και βαθιάς ιστορίας, που εδώ και αιώνες έχει γοητεύσει ταξιδιώτες και ιστορικούς. Ωστόσο, όπως αποδεικνύεται, η ιστορία της δεν έχει πάντα αποδοθεί με ακρίβεια. Ένας Μανιάτης λάτρης του τόπου, επιχειρεί να αποκαταστήσει την αλήθεια, ξεδιπλώνοντας τις «πλάνες» των ιστορικών και φωτίζοντας τις πραγματικές ονομασίες και τις κρυμμένες γωνιές αυτής της μοναδικής περιοχής.

Το Κριτήρι: Εκεί που η Μάνη «Κόβεται» στα Δύο

Στην καρδιά της Μέσα Μάνης, η χερσόνησος του Ταϋγέτου διακόπτεται απότομα, δημιουργώντας έναν εντυπωσιακό γεωγραφικό σχηματισμό που ονομάζεται Κριτήρι. Σε ύψος 470 μέτρων, αυτή η φυσική τομή ενώνει δύο ιστορικούς λιμένες: τον Ψομαθιά (γνωστότερο ως Πορτοκάγιο) στον Λακωνικό κόλπο και τον Αχίλλειο (τη σημερινή Πλατειά Άμμο) στον Μεσσηνιακό.

Ένας μικρός, αλλά σημαντικός, ισθμός μήκους 500 μέτρων και ύψους άνω των 100 μέτρων ενώνει τους δύο κόλπους. Στο στενότερο σημείο του, το μονοπάτι που διασχίζει τη ράχη του είναι τόσο μικρό που ένας άνθρωπος μπορεί να ρίξει πέτρα και στις δύο θάλασσες – μια ζωντανή απόδειξη της μοναδικότητας του τοπίου!

Από τον Αχίλλειο, η γη υψώνεται απότομα προς το θρυλικό ακρωτήριο Ταίναρο (Κάβο Ματαπά), την άκρη του κόσμου για τους αρχαίους. Σε αυτό το υψόμετρο, μήκους 4.500 και πλάτους 1.500 μέτρων, ξεπροβάλλει ένα μικρό οροπέδιο από κοκκινόχωμα, οι Μνιανές ή Κοκκινόγεια.

Οι Μνιανές: Ένα Μπαλκόνι στο Αιγαίο

Από τις Μνιανές, η θέα κόβει την ανάσα. Προς τη δύση, το βλέμμα χάνεται στην απεραντοσύνη της Μεσογείου. Είναι ένα θέαμα που αργά, μα σταθερά, ζωντανεύει: ένας αχνός καπνός μεταμορφώνεται σε πλώρη, σε κατάρτια, και τελικά σε ένα μεγαλοπρεπές ατμόπλοιο που περνά μπροστά από τον φάρο του Ταινάρου.

Προς τα νοτιοανατολικά, τα Κύθηρα απλώνονται τόσο κοντά, που σχεδόν μπορείς να αγγίξεις τη γειτονιά τους. Οι λεπτομέρειες είναι εκπληκτικές: οι πόρτες των σπιτιών, τα παράθυρα, τα ζώα, ακόμα και η διάκριση ανάμεσα σε ελιές και συκιές. Είναι μια οπτική ψευδαίσθηση που σε κάνει να πιστέψεις ότι μπορείς να αγκαλιάσεις τη θάλασσα με μια απλή κίνηση των χεριών!

Αριστερά, διακρίνονται οι ακτές του Κάβο Μαλιά, η Ελαφόνησος και τα Βατικα (Νεάπολη). Και δεξιά των Κυθήρων, μια αχνή γραμμή στο βάθος, εκεί που ο ουρανός συναντά τη θάλασσα, αποκαλύπτει τη σιλουέτα της μακρινής Κρήτης, σχηματισμένη από τα επιβλητικά Λευκά Όρη.

Οι «Πλάνες» των Ονομάτων: Διορθώνοντας την Ιστορία

Ο συγγραφέας επιμένει στην ανάγκη αποκατάστασης των σωστών ονομασιών, καθώς πολλοί ιστορικοί έχουν παρερμηνεύσει τα τοπωνύμια.

1. Το Πορτοκάγιο: Επιστροφή στον Ψομαθιά

Ο σημερινός λιμένας Πορτοκάγιο, γνωστός για την ασφάλειά του και την ικανότητά του να φιλοξενεί μεγάλα πλοία, φέρει λάθος όνομα, σύμφωνα με τον συγγραφέα. Οι αρχαίοι τον αποκαλούσαν Ψαμαθούς, ένα όνομα που οι ντόπιοι διατηρούν ακόμα και σήμερα ως Ψομαθιά.

Το όνομα Πορτοκάγιο δόθηκε από τους Βενετούς (“Porto Cailles”), που σημαίνει “λιμάνι των ορτυκιών”, καθώς ήταν ο τελευταίος σταθμός τους πριν τη μεγάλη πτήση προς την Κυρηναϊκή. Ωστόσο, η αυθεντική ονομασία, η οποία αποδεικνύεται και από τα ερείπια της αρχαίας πόλης “Ψαμαθούς” λίγο πιο πάνω από την αμμουδιά, θα έπρεπε να αποκατασταθεί.

2. Η Πλατειά Άμμος: Ο Αρχαίος Αχίλλειος Λιμήν

Δυτικά του Ψομαθιά, στον Μεσσηνιακό κόλπο, βρίσκεται ο λιμένας που σήμερα ονομάζεται Πλατειά Άμμος. Στην αρχαιότητα, ονομαζόταν Αχίλλειος λιμήν. Στο κέντρο της παραλίας δεσπόζει ένας πανύψηλος βράχος που τη χωρίζει στα δύο, με το μικρό χωριό Μαρμάρι στην κορυφή του. Αυτός ο βράχος σήμερα λέγεται Αχιλλάτσικος – Αχιλλειάτικος, Αχίλλειος, επιβεβαιώνοντας την αρχαία ονομασία του λιμανιού.

Δυστυχώς, σε πολλούς ξένους χάρτες, το χωριό αναγράφεται λανθασμένα ως “Marinari”, αποτέλεσμα μιας κακής μεταγραφής. Ο συγγραφέας προτείνει την αποκατάσταση των ονομάτων: Αχίλλειος λιμένας και Αχίλλειο για το χωριό Μαρμάρι.

Η Πύλη του Άδη και οι Γηστέρνες: Ένα Μυστήριο στο Τέρμα της Γης

Πριν φτάσουμε στην άκρη του Ταινάρου, συναντάμε τον όρμο του Ασωμάτου ή των Γηστερνών στον Λακωνικό κόλπο. Εδώ, πέρα από τη φυσική ομορφιά, κρύβεται ένα από τα πιο συναρπαστικά αρχαία έργα της περιοχής.

Στη βραχώδη ακτή του όρμου, βρίσκονται πολυάριθμα σκαλίσματα στον βράχο: μικρά δωμάτια, καθίσματα, πεζούλια, σκαλοπάτια, ακόμη και οχετοί για τα όμβρια ύδατα. Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι οι Γηστέρνες – τεράστιες, λαξευμένες στο βράχο και χτισμένες εσωτερικά με τούβλα, μοιάζουν με πελώριες φιάλες, διατηρώντας ακόμα και σήμερα νερό. Από αυτές τις μοναδικές δεξαμενές πήρε το όνομά του ο όρμος.

Αλλά το μεγαλύτερο μυστήριο κρύβεται στην καρδιά του όρμου: ένα τεράστιο, τετράγωνο σκάλισμα στους βράχους, με διαστάσεις περίπου 8-10 μέτρα ανά πλευρά. Στη μία γωνία του, μια στενή σκαλιστή σκάλα οδηγεί προς τα κάτω, σε έναν πυθμένα γεμάτο πέτρες. Στην απέναντι γωνία, μια μεγάλη, μισοκλεισμένη σπηλιά, γεμάτη κοπριές γιδιών, αποκαλύπτει τον σκοπό της: χρησιμοποιείται ως μαντρί. Αυτό το λαξευμένο κοίλωμα, μαζί με τη σπηλιά, είναι η περίφημη Πόρτα του Άδη, ένα μέρος που ο ίδιος ο συγγραφέας πέρασε έναν μήνα το 1895, χωρίς να γνωρίζει τότε ότι βρισκόταν στο «θυρωρείο του Κέρβερου».

Ένας Τόπος που Απαιτεί Ακρίβεια

Η Μέσα Μάνη δεν είναι απλά ένας προορισμός. Είναι ένα ζωντανό μουσείο, μια βιβλιοθήκη από πέτρα, όπου κάθε όνομα, κάθε βράχος, κάθε σπηλιά κρύβει μια ιστορία. Η προσπάθεια του συγγραφέα να διορθώσει τις ιστορικές ανακρίβειες και να αποκαταστήσει τις αυθεντικές ονομασίες είναι μια πολύτιμη συνεισφορά στην κατανόηση και τον σεβασμό αυτού του μοναδικού τόπου.

Ίσως είναι καιρός να ανακαλύψουμε ξανά αυτή τη γωνιά της Ελλάδας, όχι μόνο μέσα από τις σελίδες της ιστορίας, αλλά και μέσα από τα μάτια των ανθρώπων που την κατοικούν και την αγαπούν, διατηρώντας ζωντανές τις πραγματικές της ονομασίες και τα αρχαία της μυστικά.

Πηγή άρθρου: “Οι Νυκλιάνοι” Δημητρίου  Β.Δημητράκου-Μεσίσκλη

Φωτό Όμορφη Μάνη

Το άρθρο Μέσα Μάνη: Μυστικά, Ιστορία & Ξεχασμένα Ονόματα. εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .

     Η καρδιά της Μέσα Μάνης, μια περιοχή άγριας ομορφιάς και πλούσιας ιστορίας, φιλοξενούσε κάποτε μια κοινωνική διάκριση που καθόριζε την καθημερινότητα των κατοίκων της. Ήταν η διαίρεση ανάμεσα στους Νυκλιάνους, τους ισχυρούς, και τους Αχαμνόμερους ή φαμέγιους, τους θεωρούμενους ως αδύναμους. Μια ματιά στις περιγραφές που σώζονται αποκαλύπτει έναν κόσμο με ξεκάθαρες ιεραρχίες και διακριτά προνόμια.

Οι Νυκλιάνοι ξεχώριζαν αρχιτεκτονικά με τα ψηλά τους σπίτια που έφεραν ανώγεια και επιβλητικούς πύργους. Η ισχύς τους όμως δεν περιοριζόταν στην κατοικία. Διέθεταν το αποκλειστικό δικαίωμα να εξορύσσουν μάρμαρα από τον Κορφιά του Ταϋγέτου για τις στέγες τους, καθώς και να εκμεταλλεύονται το Τηγάνι και τους παράλιους βράχους για την παραγωγή αλατιού. Αυτά τα προνόμια, εδραιωμένα από το “δίκαιο του ισχυροτέρου”, σφυρηλάτησαν μια τάξη που έμοιαζε με αριστοκρατία.

Αντίθετα, οι Αχαμνόμεροι ζούσαν σε ισόγεια σπίτια σκεπασμένα με απλά μάρμαρα. Στερούνταν το δικαίωμα να κατασκευάσουν θολωτές στέγες, ακόμα και στα χαμηλά τους οικήματα, και η παρουσία τους ήταν διαρκώς κάτω από τη σκιά των πύργων των Νυκλιάνων. Η υποτίμηση ήταν εμφανής ακόμη και στην προσφώνηση, καθώς ο Νυκλιάνος συχνά αποκαλούσε περιφρονητικά τον Αχαμνόμερο “γάιδαρο”.

Ένα χαρακτηριστικό περιστατικό του 1883 φωτίζει αυτή τη σχέση:

Η θεία Μιχαλού, πηγαίνοντας στην Καλαμάτα να επισκεφθεί τους φυλακισμένους γιους της, φιλοξενήθηκε από έναν χωριανό της, τον λοχαγό Ιωάννη Π., έναν Αχαμνόμερο με ευγενική καρδιά. Όταν η Μιχαλού του πρόσφερε ένα κοφίνι φραγκόσυκα για τα παιδιά της, ο λοχαγός κάλεσε τον υπηρέτη του να τα μεταφέρει. Η αντίδραση της Μιχαλού ήταν αποκαλυπτική: τον επέπληξε για την “ντροπή” να μην πάει ο ίδιος το δώρο, ειρωνευόμενη την ύπαρξη του σπαθιού του. Η απάντηση του λοχαγού, γεμάτη ειρωνεία, ήταν: «Μα ἐδῶ βλέπεις, θειὰ Μιχαλού, εἶμαι καὶ ἐγὼ Νυκλιάνος!». Αυτό υποδηλώνει μια κοινωνική κινητικότητα ή τουλάχιστον την επιθυμία για αναγνώριση.

Η αλληλεξάρτηση όμως υπήρχε. Μία ή περισσότερες οικογένειες Αχαμνόμερων συχνά προσκολλούνταν σε μια γενιά Νυκλιάνων, ζώντας υπό την προστασία τους, βοηθώντας στις επιχειρήσεις και συμμετέχοντας στις πολεμικές τους συγκρούσεις με άλλες γενιές, ακόμη και σε πειρατικές εξορμήσεις. Παρά την κοινωνική τους θέση, οι Αχαμνόμεροι είχαν το δικαίωμα να οπλοφορούν, γεγονός που τους διαφοροποιούσε από τους δούλους. Στην εργασία, τη ζωή και το σπίτι τους, απολάμβαναν την ίδια ελευθερία με τους Νυκλιάνους. Οι επιγαμίες μεταξύ των δύο τάξεων ήταν συνηθισμένες, χωρίς διακρίσεις. Οι περιορισμοί για τους Αχαμνόμερους αφορούσαν κυρίως ό,τι θα μπορούσε να τους καταστήσει ισχυρούς και δυνητικά επικίνδυνους: ένα ισχυρό σπίτι, την τοποθεσία του και συμμαχίες με άλλους ισχυρούς.

Η κοινωνική δομή όμως δεν ήταν στατική. Όταν πολλές οικογένειες Αχαμνόμερων αυξάνονταν σε αριθμό, διεκδικούσαν τα δικαιώματά τους με τη δύναμη των όπλων, είτε στο ίδιο χωριό είτε ιδρύοντας νέους οικισμούς. Εκεί έχτιζαν πυργόσπιτα και πύργους, αποκτώντας ισοτιμία με τους Νυκλιάνους. Άλλες φορές, ενώνονταν με γενιές Νυκλιάνων, ενώ κάποιες φορές γενιές Αχαμνόμερων συμμαχούσαν μεταξύ τους, αποκτώντας δύναμη. Με τον καιρό, η μνήμη της αχαμνόμερης καταγωγής έσβηνε και ενσωματώνονταν στην τάξη των Νυκλιάνων. Σε αυτόν τον τόπο, η αξία του ανθρώπου φαινόταν να καθορίζεται από το τουφέκι του.

Η σταδιακή εξομάλυνση αυτών των δύο κοινωνικών τάξεων άρχισε με την ίδρυση του Ελληνικού Βασιλείου και τη θέσπιση της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας. Παρότι αρχικά οι Νυκλιάνοι αντέδρασαν στην στράτευση των Αχαμνόμερων, οι αντιρρήσεις τους δεν είχαν αποτέλεσμα. Το τελειωτικό χτύπημα στην κοινωνική αυτή διάκριση ήρθε το 1867 από τον Αχαμνόμερο Λυγοθέτη Τσατσαρούνο από το Πέπο.

Ο Τσατσαρούνος ύψωσε τη σημαία της ισότητας μεταξύ Νυκλιάνων και Αχαμνόμερων στον τότε δήμο Μέσσης. Έθεσε υποψηφιότητα για δήμαρχος και κέρδισε τις εκλογές με μεγάλη πλειοψηφία για τρεις συνεχόμενες φορές, χάρη στην υποστήριξη όλων των Αχαμνόμερων και πολλών Νυκλιάνων που τον εκτιμούσαν ή αντιπαθούσαν τους Νυκλιάνους υποψηφίους. Κατά τη διάρκεια της δωδεκαετούς δημαρχίας του Τσατσαρούνου, οι Αχαμνόμεροι τραγουδούσαν με χαρά:

Ο Τσατσαρούνος δήμαρχος

Κι ο Γήτας αστυνόμος

Κι ο Κουρεβέσης πάρεδρος:

Έτσι το θέλει ο Νόμος!

Μετά τον Τσατσαρούνο, όλοι οι δήμαρχοι που εκλέχθηκαν στον δήμο Μέσσης μέχρι το 1912 ήταν και πάλι Νυκλιάνοι, αλλά η διάκριση μεταξύ Νυκλιάνου και Αχαμνόμερου είχε πλέον ουσιαστικά καταργηθεί.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η δομή των “Γενιών” στη Μάνη. Πολλές από αυτές δεν φαίνεται να προέρχονται από έναν κοινό γενάρχη. Συχνά, αποτελούνταν από ετερόκλητες οικογένειες που συνενώθηκαν για λόγους αλληλοβοήθειας, κατοικώντας κοντά και συμφωνώντας σε κοινούς εχθρούς και φίλους, υιοθετώντας το επώνυμο της ισχυρότερης οικογένειας. Μετά από τρεις ή τέσσερις γενιές, η αρχική ποικιλία της Γενιάς είτε χανόταν στην αχλή του χρόνου είτε τα μέλη θεωρούνταν πλέον ομογενείς, καθώς η γνώση για τον τρίτο πρόγονο ήταν σπάνια.

Η ιστορία των Νυκλιάνων και των Αχαμνόμερων είναι μια συναρπαστική μαρτυρία για τις κοινωνικές δυναμικές, τις ιεραρχίες και τις διαδικασίες αλλαγής σε μια ιστορική κοινότητα. Από τις διακριτές κατοικίες και τα προνόμια των ισχυρών, μέχρι την σταδιακή άνοδο των θεωρούμενων αδυνάτων και την τελική ισοπέδωση, η Μέσα Μάνη προσφέρει ένα μοναδικό παράθυρο στην κοινωνική ιστορία της Ελλάδας.

Με πηγές από το βιβλίο Δημητρίου Β.Δημητράκου-Μεσίσκλη “Οι Νυκλιάνοι” σελ.15-17

Το άρθρο Οι Δύο Κόσμοι της Μέσα Μάνης: “Νυκλιάνοι και Αχαμνόμεροι”. εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .