Του Γιώργου Π. Νικολινάκου (Υποστράτηγος Ε.Α- MSc, MBCS)

Η Σχέση των Μνημείων και της Ιστορίας

Αυτονόητο είναι ότι η ιστορία μιας χώρας, ενός τόπου προσδιορίζεται από το χρόνο και τον τόπο που έλαβαν χώρα τα διάφορα γεγονότα (πολεμικά, θρησκευτικά, πολιτιστικά, αρχιτεκτονικά, κοινωνικά , καλλιτεχνικά κ.λ.π) που αποδεικνύονται από αξιόπιστα κείμενα και από χειροπιαστά ανθρώπινα δημιουργήματα (κτίσματα, έργα τέχνης, κλπ.).

Σε ό,τι αφορά την ιστορία της Μάνης τα κείμενα τα οποία αναφέρονται σ’ αυτήν έχουν μελετηθεί από πολλούς και αρκετά, και έχουν οδηγήσει στη διατύπωση απόψεων εκ των οποίων το μεγαλύτερο ποσοστό συμπίπτει. Εκτός όμως από τα κείμενα , στη Μάνη υπήρχαν και υπάρχουν και άλλα αποδεικτικά στοιχεία της ιστορίας και του πολιτισμού της, όπως: χίλιες (1.000) βυζαντινές εκκλησίες, Οκτακόσιοι (800) πύργοι. Ενενήντα έξι (96) παραδοσιακοί οικισμοί¹, κάστρα, καλντερίμια, ρούγες, άκκοι, κολοσσόσπιτα (κολόπιστα), τρόχαλοι και ερείπια της ρωμαϊκής και πριν από αυτήν περιόδων.

Κανείς δεν μπορεί να έχει αντίρρηση ότι η αξιοπιστία των γραπτών κειμένων και των ιστορικών συμπερασμάτων – που προκύπτουν από τη μελέτη τους -είναι τόσο μεγαλύτερη όσο αυτή υποστηρίζεται από διαπιστώσεις ειδικών που μελετούν τα διασωσμένα μνημεία (εκκλησίες, πύργους κ.λ.π).

Αναμφισβήτητο υποστηρικτικό παράδειγμα αυτής της αυτονόητης άποψης είναι η ανατροπή της γνώμης και αντίληψης – που είχε διαμορφωθεί από τα γραπτά του Αυτοκράτορα του της Κωνσταντινουπόλεως Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου- ότι οι Μανιάτες ασπάσθηκαν το Χριστιανισμό τον 9^ο αιώνα μ.Χ. Η αντίληψη αυτή αποδείχθηκε εσφαλμένη από τη μελέτη διασωσμένων μνημείων, τριών(3) παλαιοχριστιανικών εκκλησιών που εντοπίσθηκαν στην περιοχή της αρχαίας Καινήπολης (Άλικα και Κυπάρισσο) ,τις οποίες μελέτησε ο αρχαιολόγος-βυζαντινολόγο Ν. Δρανδάκης και ο οποίος αποφάνθηκε:

«…Η ανασκαφή των βασιλικών, αίτινες επεσημάνθηκαν εις την περιοχή της αρχαίας Καινηπόλεως, παν άλλο ή ωλοκληρώθη, ώστε τις να έχη στη διάθεση του όλα τα δυνατά δεδομένα δια να χρονολογήσει αυτάς ακριβέστερον. Και τα στοιχεία όμως τα ελθόντα μέχρι τούδε εις φως επιτρέπουν κατά πρισέγγισιν χρονολόγησιν τω μνημείων. Η εις Άγιον Ανδρέαν βασιλική δεν αποκλείεται να εκτίσθη και κατά τον 6^ον αιώνα… Η βασιλική του Μοναστηρίου δύναται να υποληφθή ως έργον του 6^ου αιώνα ,ίσως δ’από του τέλους της 5^ης εκατονταετηρίδος χρονολογείται η κειμένη εν τη τοποθεσία Άγιος Πέτρος. Η διαπίστωσις διαλευκαίνουσα το πρόβλημα της διαδόσεως του χριστιανισμού εις ην Μάνην,ανατρέπει την κρατήσασαν μέχρι σήμερον γνώμην, καθ’ ην η χώρα ησπάσθη την θρησκείαν του Ιησού μόλις τον 9^ον αιώνα.»

Άλλο παράδειγμα που υπογραμμίζει την αξία των μνημείων ως ατράνταχτο αποδεικτικό ιστορικό στοιχείο είναι το επόμενο : Ο Παυσανίας δεν αναφέρει την Ιππόλα μεταξύ των πόλεων του Κοινού τω Ελευθερολακώνων (Παυς.ΙΙΙ,21,7) ίσως επειδή στα χρόνια της περιήγησης(τρίτο τέταρτο του 2^ου μΧ)αιώνα) είχε ερημωθεί. Η επιγραφή όμως την οποία βρήκε ο Φόρστερ (Foρster) στο Λεύκτρο της Μεσσηνιακής Μάνης το 1904³ δείχνει ότι η Ιππόλα υπήρχε στα Ρωμαϊκά χρόνια και ήταν μία από τις πόλεις που ανήκαν στο Κοινό των Ελευθερολακώνων.

Απόσπασμα της επιγραφής είναι το ακόλουθο: «…και αποστείλαι γράμματα ποτί ταν πόλιν των Ιππολαίων και τους εφόρους…».

Από τα δύο παραπάνω παραδείγματα αποδεικνύεται χωρίς αμφιβολία ότι οι εκκλησίες και τα λοιπά κτίσματα-μνημεία είναι τα ατράνταχτα αποδεικτικά στοιχεία της αντικειμενικής ιστορίας της Μάνης, της Ελλάδας ,της Ευρώπης και ταυτόχρονα την καθιστούν τη Μάνη ένα ανοιχτό μουσείο που ελάχιστα έχει μελετηθεί συστηματικά και αξιολογηθεί.

Η Πραγματικότητα

Αλλά ποία όμως είναι η πραγματικότητα για τη διατήρηση αυτών των ατράνταχτων τεκμηρίων της ιστορίας και πειστηρίων της αδούλωτης ψυχής του Μανιάτη και της Μανιάτισσας; Δυστυχώς είναι απογοητευτική.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα εγκατάλειψης από τους αρμοδίους, προοδευτικής καταστροφής, σύλησης και βεβήλωσης κτισμάτων –μνημείων είναι αυτό που έχει συμβεί και συμβαίνει με τις παλαιές Βυζαντινές εκκλησίες των Αγίων Θεοδώρων και Αγίου Γεωργίου που βρίσκονται στην ανατολική άκρη της Άνω Πούλας, στη Μέσα Μάνη, Δυτικά του χωρίου Κηπούλα (Κιππούλα ).

Οι εκκλησίες αυτές είναι  η μια πλησίον της άλλης. Η μεγαλύτερη τιμάται στο όνομα των Αγίων Θεοδώρων και η μικρότερη στο όνομα του Αγίου Γεωργίου. Οι παλαιότερες αγιογραφίες τους ανάγονται στον 11^ο Αιώνα και οι νεώτερες τον 14^ο αιώνα (ΠΑΕ1974,σελ125).

Και οι δύο εκκλησίες είναι κτισμένες  με ασβεστοκονίαμα το 1000 περίπου μ.Χ., σε ένα σημείο που η πρόσβαση είναι πολύ δύσκολη, μόνο από ένα μονοπάτι, που σε ορισμένα σημεία είναι σκαλισμένο πάνω στο βράχο και επιτρέπει να περάσει μόνο ένας άνθρωπος ή ένα τετράποδο. Στο σημείο αυτό, στην άκρη του γκρεμού, οι Μανιάτες 1000 χρόνια πριν, ορμώμενοι προφανώς από βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα, με τη χρήση μόνο ενός πρωτόγονου μυστριού και ενός πρωτόγονου σφυριού, με πολλά  δάκρυα και πολύ αίμα και πολύ  ιδρώτα κουβάλησαν από πολύ μακριά το νερό, και την άμμο,  ξαγκίστρωσαν από την  πεισματάρα μανιάτικη γη τις καυτερές και ασουλούποτες πέτρες, τις έπλασαν σε συμμετρικά και πανέμορφα πελεκητά αγκωνάρια και  έφτιαξαν τον ασβέστη.

Στις γούβες-καμίνια  καίγανε τα  κούτσουρα της τιμημένης ελιάς, για να χτίσουν αυτές τις πανέμορφες εκκλησίες που αγναντεύουν όλη τη Δυτική Μάνη από το Αλμυρό και τη Βέργα μέχρι την αρμενόπετρα και το Ταίναρο και ακόμα πιο μακριά, την Κρήτη.

Οι εκκλησίες αυτές έχουν μισογκρεμισθεί και έχουν γίνει, «κατούγια» για το στάβλισμα των αγελάδων. Οι Άγιες Τράπεζες είναι διαλυμένες και πεταμένες μέσα σε κόπρανα ζώων. Οι ωραίες Πύλες και τα Τέμπλα είναι κατεστραμμένα. Οι τοιχογραφίες – αγιογραφίες που ή έχουν αποκολληθεί από ιερόσυλους ή έχουν διαλυθεί – καταρρεύσει από τα νερά που χύνονται μέσα στις εκκλησίες από τις γκρεμισμένες στέγες.

5 . Επειδή όμως τα λόγια δεν μπορούν να περιγράψουν με ακρίβεια την πραγματικότητα  οι φωτογραφίες που ακολουθούν, την περιγράφουν πολύ καλλίτερα:

Από ότι είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε η παραπάνω απερίγραπτη κατάσταση έχει από το Δεκ. του 1999 με έγγραφα και φωτογραφίες διαβιβασθεί στις αρμόδιες επί του πολιτισμού και υπεύθυνες υπηρεσίες του Κράτους που εδρεύουν στη Σπάρτη ,αλλά ,όπως επίσης είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, ουδέν μέτρο έχει ληφθεί με δικαιολογία το κλασσικό επιχείρημα «δεν υπάρχουν πιστώσεις».

Και ένας απλός Μανιάτης ή καλλίτερα ένας οποιοσδήποτε απλός πολίτης αυτής της χώρας –που πληρώνει φόρους και που ακούει τους αρμοδίους επί του Πολιτισμού να ανακοινώνουν την διάθεση 100άδων ή 10άδων εκατομμυρίων για τη χρηματοδότηση είτε κάποιων «κουλτουριάρικων» … ταινιών ή για τη «συντήρηση, ανάδειξη και διατήρηση,», κάποιων οικοπέδων σε κάποια γειτονιά της Αθήνας, που ήταν λέει …κινηματογράφοι πριν από δύο-τρεις 10ετίες –αναρωτιέται: μήπως σ ‘αυτή τη χώρα οι διάφοροι αρμόδιοι που μας κυβερνούσαν και μας κυβερνούν δεν ξέρουν να χωρίσουν « δυό γαϊδάρων άχιουρα » , μήπως κυνικά και αδιάντροπα πιστεύουν ότι η Μανιάτισσα -η διάδοχος της Σπαρτιάτισας του «Ταν ή επί Τας» -που τιμώντας το σκοτωμένο για τη λευτεριά ο παιδί της μοιρολογούσε:

«Σύρε παιδί μου στο καλό
στο δεξιό Παράδεισο,
με το χαμό που χάθηκες
για πίστη και Ελληνισμό », ήταν γραφική…; Μήπως πιστεύουν ότι σήμερα περισσότερη αξία έχουν οι «παρεϊτσες» , οι κολλητοί και κάθε είδους κουλτουριάρικα τρωκτικά από τους λίγους, πολύ λίγους Μανιάτες και τις πολύ λίγες Μανιάτισσες που με βαθειά θρησκευτική πίστη, 1000 χρόνια πριν, ξυπόλητοι και ξυπόλητες σκαρφάλωσαν στους απόκρημνους γκρεμούς, κουβαλώντας στη πλάτη και στον ώμο άμμο, αγγονάρια και «νερό γλυφό»… για να χτίσουν αυτές τις πανέμορφες εκκλησιές μέσα στις οποίες «ματάλαβαν » οι γενιές εκείνες που γέννησαν τη 17 Μαρτίου 1821;

Ελπίζουμε ότι αυτές οι απορίες του κάθε απλού σημερινού Μανιάτη- που είχε την ευκαιρία, την τύχη και κυρίως την τιμή, να σκεφθεί και να φαντασθεί και ενδεχομένως να δακρύσει, καθισμένος πάνω στα «σκαλούνια»… των ετοιμόρροπων, και συλημένων Αγίων Θεοδώρων και Αγίου Γεωργίου, οι οποίες καθημερινά καταστρέφονται από τις καιρικές συνθήκες και την πλήρη εγκατάλειψη και βεβηλώνονται από τις κοπριές των ζώων με την “άδεια”… των επί του πολιτισμού αρμοδίων – θα αποδειχθούν από την αντίδρασή αυτών των αρμοδίων με αφορμή αυτό το κείμενο-ως αβάσιμες …

Παραπομπές
1. Ν.Καλαποθαράκος :Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ,Φεβ.2001
2. Ν.Δρανδάκης: Σκαφικαί έρευναι εν Κυπαρίσσω Μάνης, ΠΑΕ(1958),σ216
3. The Annual of the British School At Athens no XIII SESSION 1906-1907 Σελ176-177)

Mani.org

Το άρθρο Τα τεκμήρια της ιστορίας της Μάνης καταστρέφονται και βεβηλώνονται με τους αρμόδιους να αδιαφορούν. εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .