Στα Βοτσαλάκια του Πειραιά, το παλιό αρχοντικό του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη στέκεται ακόμα, ντυμένο με θρύλους για μεταφυσικά μυστήρια και φαντάσματα.

Πειραιάς, παραλία Βοτσαλάκια, 1916. Χειμώνας. Κρύο, φουρτούνα, κακό. Ένα αρχοντικό στέκει πανέμορφο κι επιβλητικό, στο ακρωτήρι. Μπροστά του ο αγριεμένος Σαρωνικός, το χτυπά αλύπητα με τα κύματα του. Μάταιος κόπος. Τα θεμέλιά του είναι γερά κι ο τοίχος ολόγυρά του το προστατεύει. Προστάτης του είναι και το νησάκι  «Σταλίδα», που μοιάζει να αναδύεται εμπρός του, σαν φυσικός κυματοθραύστης.

Δεν φταίει μόνο ο καιρός για τη ζοφερή ατμόσφαιρα που το τυλίγει σα μανδύας. Πένθος έχει το σπιτικό μεγάλο. Έφυγε από τη ζωή ο λαμπρός του ιδιοκτήτης, ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, γιος του Πέτρου, του οπλαρχηγού από τη Μάνη. Μεγάλη οικογένεια με βαριά κληρονομιά οι Μαυρομιχαλαίοι. Δολοφονίες, δολοπλοκίες μα και τεράστιοι ηρωισμοί συνόδευαν πάντα το όνομά τους. Νεραϊδογέννητους τους έλεγαν πολύ παλιά, λόγω της ομορφιάς τους∙ καρπούς του έρωτα της πανώριας κόρης του Δόγη της Βενετίας, Μοροζίνι, και του μεγάλου καπετάνιου της Μάνης. Όμορφοι μα καταραμένοι πάντα, όπως δήλωνε το όνομά τους. «Μαύροι», δηλαδή άμοιροι.

Κόσμος πολύς έμενε μέσα σε αυτό το αρχοντικό. Στα πρότυπα μανιάτικου πύργου είχε φτιαχτεί. Μικρότερες κατασκευές στον τεράστιο κήπο, ήταν τα καταλύματα των βοηθών και των υπηρετών. Ξενώνες και αμέτρητα δωμάτια, κελάρια κι αποθήκες, το έκαναν να μοιάζει με μικρό οικισμό. Γεράνια, τριανταφυλλιές και μικρά μποστάνια, χάριζαν αρώματα και καρπούς σε αφθονία.

Ο Κυριακούλης παντρεύτηκε την αριστοκράτισσα Όρσολα Ρώμα. Λίνα την φώναζαν από μικρή και προερχόταν κι εκείνη από ιστορική οικογένεια της Ζακύνθου. Τέσσερα παιδιά απέκτησαν μαζί, οι υποχρεώσεις τους όμως τους κρατούσαν καιρό χώρια. Εκείνη προτιμούσε να μένει στο μέγαρο της οδού Αμαλίας 8, στην Αθήνα, ενώ αυτός λάτρευε το αρχοντικό στην Καστέλα. Η Λίνα οργάνωνε φιλανθρωπίες κι ήταν γνωστή για την καλοσύνη και την ευαισθησία της. Εκείνος, βουτηγμένος στα προβλήματα του κράτους, της άφηνε χώρο να ασχολείται με αυτά που αγαπούσε.

Έγινε ο Κυριακούλης Πρωθυπουργός, διορισμένος από τον Βασιλιά Γεώργιο, το 1909. Ακόμα πιο μεγάλο βάρος έπεσε στους ώμους του, αφού αποστολή του ήταν να ηρεμήσει την κατάσταση, μετά το κίνημα του στρατού στο Γουδί. Πιέστηκε ο Κυριακούλης κι άλλαξε, λένε, χαρακτήρα. Σκοτούρες και προβλήματα του θόλωναν το μυαλό και τον βύθιζαν σε θλίψη. Έπρεπε να αφήσει το αγαπημένο του σπιτικό, δίπλα στη θάλασσα και να μένει κι εκείνος στο Μέγαρο της Αθήνας.

Έμενε το αρχοντικό αδειανό από τα αφεντικά για πολύ καιρό. Γρήγορα, φήμες και δεισιδαιμονίες άρχισαν να το τυλίγουν. Κακότυχο λέγανε πως ήταν, σαν τη φαμίλια του ιδιοκτήτη του. Άλλοι μιλούσαν για μια κοπέλα, που είχε βιαστεί και σκοτωθεί από έναν Τούρκο, στο ίδιο σημείο που χτίστηκε ο Πύργος, παλιά στα χρόνια της σκλαβιάς. Όσο κι αν φαινόντουσαν απίστευτα όλα αυτά, συχνές ατυχίες, αρρώστιες και θάνατοι ενίσχυαν τη φημολογία.

Ο αδερφός της Λίνας Μαυρομιχάλη, Αλέξανδρος Ρώμας, άντρας δυνατός και θαρραλέος, πρωτοστάτης  των Ελλήνων γαριβαλδινών εθελοντών και ιδρυτής του «Σώματος Ελλήνων Ερυθροχιτώνων», δεν κατάφερε να βγει ζωντανός από την Έπαυλη. Ένας απλός πυρετός έγινε θανατηφόρος κι άφησε την τελευταία του πνοή στο καταραμένο σπίτι του Κυριακούλη, εκεί που κάποτε γινόντουσαν δεξιώσεις και γιορτές μεγάλες. Εκεί, που αριστοκράτες και πολιτικοί συνέρρεαν για να επισκεφτούν τους λαμπρούς ιδιοκτήτες, ανθρώπους επιφανείς που είχαν δόξα και τιμές. Η μοίρα όμως δε μετρά έτσι τη ζωή. Δε νοιάζεται για τα πλούτη, ούτε για τα μεγάλα σόγια. Δυο χρόνια μετά, χάθηκε ο Κυριακούλης όπως όλοι, πλούσιοι και φτωχοί. Πίσω έμειναν μόνο οι περιουσίες, οι θησαυροί κι οι θρύλοι που πάντα τον ακολουθούσαν σαν σκιά.

Σταμάτησαν οι μουσικές. Τελείωσαν οι δεξιώσεις και οι γιορτές. Έπαψε ο κόσμος να επισκέπτεται το σπίτι. Σφάλισαν τα παραθυρόφυλλα και μανταλώθηκαν οι πόρτες. Έφυγαν όλοι ξαφνικά, σα κυνηγημένοι. Προσωπικό και συγγενείς εγκατέλειψαν τη βίλα σα να φοβόντουσαν να μείνουν άλλο εκεί. Παραδομένο στα στοιχεία της φύσης και στους πλιατσικολόγους, το αρχοντικό πάλευε χρόνια να παραμείνει όρθιο.

Πέρασε καιρός. Ήρθαν πόλεμοι και καταστροφές. Ξεράθηκαν τα πλούσια μποστάνια. Πληγώθηκε κι άλλο η μεγάλη έπαυλη, μα συνέχισε να μάχεται τη σκληρή της τύχη. Γερά θεμέλια και καλή κατασκευή. Δεν είχε λυπηθεί τα χρήματα ο πρώτος ιδιοκτήτης. Φρούριο ολόκληρο είχε φτιάξει. Ψηλή πέτρινη περίφραξη, χοντροί τοίχοι, κεραμίδια και πολεμίστρες.

Το κράτος αποφάσισε να επέμβει και να κάνει χρήση του λαμπρού οικοδομήματος. Η Ναυτική Σχολή της ΄Υδρας βρήκε στέγη εκεί. Αργότερα ήρθε κι η Σχολή των Εμποροπλοιάρχων, να ενισχύσει τις νέες παρουσίες που διάβαιναν την βαριά πόρτα. Τότε ήταν που ξεκίνησαν οι φήμες.

Οι νεαροί σπουδαστές άρχισαν να μιλούν για φαντάσματα και περίεργους θορύβους. Άλλοι έλεγαν πως υπήρχαν μυστικές υπόγειες στοές, που σα λαβύρινθος οδηγούσαν στη θάλασσα ή στον δρόμο. Κάποιοι πιο ευφάνταστοι, περιέγραφαν τεράστια λαγούμια που έφταναν μέχρι την  Ύδρα. Ακόμη κι οι πιο τολμηροί απέφευγαν να μένουν εκεί, σαν έπεφτε ο ήλιος. Είχαν δει λέει, μια γυναίκα με λευκά, να περπατά στους ατελείωτους διαδρόμους. Έκλαιγε και μιλούσε ακατάληπτα. Συνέχιζε την περιπλάνησή της, έβγαινε έξω στην παραλία και κάθε βράδυ βυθιζόταν στην σκοτεινή θάλασσα. Αν κάποιος άτυχος ζωντανός, βρισκόταν στο διάβα της, αντίκρυζε τα σβηστά της μάτια κι άκουγε τις απόκοσμες κραυγές της.

Επτά χρόνια άντεξαν οι Σχολές μέσα στους στοιχειωμένους τοίχους. Είπαν πως τα φαινόμενα ήταν τόσο έντονα που και οι πιο δύσπιστοι έφυγαν τρομαγμένοι. Οι σπουδαστές αρνιόντουσαν να μείνουν στις αίθουσες κι η νέα εγκατάλειψη ήταν αναπόφευκτη.

Από τότε, κανείς δεν έμεινε ξανά στο σπίτι του Μαυρομιχάλη. Ακόμη κι όταν δίπλα του λειτούργησε το περίφημο νυχτερινό κέντρο «Σπηλιά του Παρασκευά», τα τραγούδια και τα γλέντια δεν κατάφεραν να φωτίσουν το έρεβος που το τύλιγε. Αντίθετα ενίσχυσαν τις δοξασίες, αφού η «Σπηλιά» ήταν πράματι ένα υπόγειο σπήλαιο, δίπλα στο εγκαταλελειμμένο αρχοντικό, που δυνάμωνε τις διαδόσεις για μεταφυσικές στοές και λαγούμια.

Σήμερα, το μόνο που μένει πια, είναι ένα τσακισμένο κουφάρι. Ακόμη κι οι άστεγοι το περιφρονούν ενώ οι περαστικοί αλλάζουν δρόμο τις νύχτες. Ο μόνος κάτοικος φαίνεται να παραμένει, η γυναικεία οπτασία με τα λευκά, που κάθε βράδυ επαναλαμβάνει την τρομακτική της βόλτα.

Το κείμενο συντάχθηκε από την συγγραφέα Πολύμνια Ρέγκου και το βρίσκεται εδώ: https://www.noupou.gr/

Το άρθρο Έπαυλη Μαυρομιχάλη: Το «στοιχειωμένο» αρχοντικό της Καστέλλας. εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .

Η 4η Ιουλίου του 1822 ήταν μια ημέρα που έμελλε να χαραχθεί ανεξίτηλα στη μνήμη της Ελληνικής Επανάστασης. Στα παράλια της Σπλάντζας (σημερινής Αμμουδιάς Πρέβεζας), κάτω από τον καυτό ήλιο της Ηπείρου, θα γραφόταν ένα ακόμα αιματηρό κεφάλαιο, με πρωταγωνιστή τον γενναίο Μανιάτη οπλαρχηγό, Κυριακούλη Μαυρομιχάλη.

Η Πολιορκία του Σουλίου και η Κραυγή Βοήθειας

Ας μεταφερθούμε λίγο πιο πίσω, στο μαρτυρικό Σούλι. Οι Σουλιώτες, σύμβολο ανυποχώρητης αντίστασης, βρίσκονταν για μήνες περικυκλωμένοι στην Κιάφα από χιλιάδες Οθωμανούς του Χουρσίτ Πασά. Η πείνα θέριζε, τα πολεμοφόδια λιγόστευαν επικίνδυνα, και οι ελπίδες για διάσωση έσβηναν μέρα με τη μέρα. Η Ελλάδα, που πάλευε για την ελευθερία της, δεν μπορούσε να αφήσει τους Σουλιώτες στην τύχη τους. Ήταν μια ηθική, αλλά και στρατηγική επιταγή να τους ενισχύσει, να κρατήσει ζωντανή την αντίσταση στην Ήπειρο και να απασχολήσει τις τουρκικές δυνάμεις.

Η Απόφαση για Αποστολή Βοήθειας: Μια Αμφίβολη Ελπίδα

Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ηγετική μορφή της Επανάστασης και Πρόεδρος του Εκτελεστικού, πήρε τη δύσκολη απόφαση. Σκοπός ήταν να σταλούν ενισχύσεις διά θαλάσσης, να αποβιβαστούν κοντά στο Σούλι και να ανοίξουν δρόμο για ανεφοδιασμό. Για την αποστολή αυτή, επιλέχθηκε ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, αδελφός του Πετρόμπεη, με περίπου 500 Μανιάτες πολεμιστές, άνδρες σκληροτράχηλους και αποφασισμένους. Μαζί του και ο Ιωάννης Ραζηκότσικας με Μεσολογγίτες. Η αρχική σκέψη ήταν η απόβαση στον Μούρτο, αλλά οι Άγγλοι, που ήλεγχαν τα Επτάνησα και δεν ήθελαν αναταραχή στην περιοχή, άσκησαν πιέσεις, οδηγώντας την ελληνική δύναμη στη Σπλάντζα.

Φανταστείτε την ατμόσφαιρα στα ελληνικά πλοία: την ελπίδα ζωγραφισμένη στα πρόσωπα των ανδρών, αλλά και την αγωνία για το άγνωστο που τους περίμενε στα ηπειρωτικά χώματα. Κάθε βλέμμα έψαχνε τον ορίζοντα, κάθε χτύπος καρδιάς τους έφερνε πιο κοντά στην επικίνδυνη αποστολή.

Η Απόβαση στη Σπλάντζα: Ένας Αγώνας Δρόμου ενάντια στο Χρόνο

Οι Μανιάτες αποβιβάστηκαν στη Σπλάντζα λίγες ημέρες πριν την μοιραία μάχη. Η περιοχή ήταν ανοχύρωτη, γεμάτη ελιές και θάμνους, χωρίς καμία φυσική άμυνα. Ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, έμπειρος πολεμιστής, αντιλήφθηκε αμέσως την κρισιμότητα της κατάστασης. Έδωσε εντολή να κατασκευαστούν πρόχειρα οχυρώματα, ταμπούρια από πέτρες και χώμα, με σκοπό να προσφέρουν κάποια προστασία έναντι της αναμενόμενης επίθεσης των Οθωμανών. Η δουλειά ήταν πυρετώδης, οι άνδρες έσκαβαν και μετέφεραν πέτρες κάτω από τον ήλιο, γνωρίζοντας ότι ο χρόνος κυλούσε αντίστροφα.

Η Μάχη της 4ης Ιουλίου 1822: Η Ηρωική Θυσία

Οι τουρκικές δυνάμεις, υπό τον Μουσταφάμπεη (περίπου 3.000 Τουρκαλβανοί και Τσάμηδες), δεν άργησαν να εμφανιστούν. Η είδηση της ελληνικής απόβασης είχε φτάσει γρήγορα στα αυτιά τους. Το πρωινό της 4ης Ιουλίου, η Σπλάντζα ξύπνησε από τον ήχο των τουρκικών σαλπιγγών και τις πολεμικές ιαχές.

Η μάχη ήταν σκληρή από την πρώτη στιγμή. Οι Οθωμανοί επιτέθηκαν με μανία, προσπαθώντας να συντρίψουν τους αριθμητικά κατώτερους Έλληνες. Οι Μανιάτες, αν και εξουθενωμένοι από την πολύωρη εργασία και χωρίς επαρκή οχυρώματα, αντιστάθηκαν με πρωτοφανή γενναιότητα. Κάθε πέτρα, κάθε θάμνος, έγινε ένα μικρό οχυρό.

Ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης βρισκόταν στην πρώτη γραμμή, δίνοντας το παράδειγμα του ηγέτη. Η φωνή του αντηχούσε στο πεδίο της μάχης, ενθαρρύνοντας τους άνδρες του, δίνοντας οδηγίες, αρνούμενος να υποχωρήσει έστω και ένα βήμα. Ήταν πεπεισμένος πως η υποχώρηση θα ήταν ντροπή, μια πράξη δειλίας που θα σήμαινε την οριστική απώλεια κάθε ελπίδας για τους Σουλιώτες.

Και τότε, η μοίρα χτύπησε. Μια αδέσποτη τουρκική σφαίρα βρήκε τον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη στο κεφάλι. Έπεσε νεκρός στο χώμα της Σπλάντζας, θυσιάζοντας τη ζωή του για τον αγώνα. Η είδηση του θανάτου του σόκαρε τους άνδρες του, αλλά αντί να τους λυγίσει, τους γέμισε με οργή και αποφασιστικότητα για εκδίκηση. Οι Μανιάτες, με τον Ιωάννη Ραζηκότσικα να αναλαμβάνει την ηγεσία, συνέχισαν να πολεμούν με λύσσα, προκαλώντας σημαντικές απώλειες στους Οθωμανούς. Η μάχη διήρκησε ώρες, μετατρέποντας το πεδίο σε ένα λουτρό αίματος.

Η Πικρή Κατάληξη: Μια Διπλή Αποτυχία

Παρά τη γενναιότητα των Ελλήνων, η μάχη της Σπλάντζας δεν κατόρθωσε να επιτύχει τον κύριο στόχο της: να σπάσει τον κλοιό γύρω από το Σούλι. Η θυσία του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη ήταν ηρωική, αλλά η επιχείρηση ήταν τελικά ανεπιτυχής.

Την ίδια ακριβώς ημέρα, 4 Ιουλίου 1822, λίγα χιλιόμετρα μακριά, εκτυλίσσονταν η καταστροφική Μάχη του Πέτα, όπου οι ελληνικές δυνάμεις, υπό τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο και τους φιλέλληνες, υπέστησαν συντριπτική ήττα. Οι δύο αυτές μάχες, η μία αποτυχημένη και η άλλη καταστροφική, επισφράγισαν την αποτυχία της εκστρατείας στην Ήπειρο και είχαν βαρύ τίμημα για τον Αγώνα.

Λίγες ημέρες αργότερα, οι Σουλιώτες, χωρίς καμία ελπίδα ενίσχυσης και με τους Οθωμανούς να σφίγγουν τον κλοιό, αναγκάστηκαν να υπογράψουν συνθήκη παράδοσης και να εγκαταλείψουν τα πάτρια εδάφη τους, αναζητώντας καταφύγιο στα Επτάνησα.

Η ιστορία του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη στη Σπλάντζα είναι μια θλιβερή, αλλά και συγκινητική μαρτυρία της τιτάνιας προσπάθειας των Ελλήνων για ελευθερία. Μια ιστορία θυσίας, αντοχής και της σκληρής πραγματικότητας ενός πολέμου όπου ηρωισμός και τραγωδία συχνά συνυπήρχαν.

Με πληροφορίες από το βιβλίο του Πάνου Ι. Καλλιδώνη ” Η θρυλική Μάνη” Πειραιάς 1981

Η εισαγωγική φωτό : Από J.P.Mahatty – http://axia-logou.blogspot.gr/2013/06/blog-post_7.html, Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=30112645

Το άρθρο Η Σφαίρα της Μοίρας στη Σπλάντζα: Η Θυσία του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη και η Αγωνία του Σουλίου εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .

Ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης δεν ήταν μόνο ο αδελφός του Πετρόμπεη, αλλά και ένας ικανότατος οπλαρχηγός που άφησε το στίγμα του τόσο στον Πελοποννησιακό όσο και στον Ηπειρωτικό αγώνα, θυσιάζοντας τη ζωή του για την ελευθερία. Ο θρύλος του εστιάζει στην ανδρεία του, την αφοσίωσή του στον αγώνα και τον τραγικό, αλλά ένδοξο, θάνατό του μακριά από τη γενέτειρά του.

Ο θρύλος του Κυριακούλη ξεκινά με την ενεργό του συμμετοχή από τις πρώτες κιόλας στιγμές της Επανάστασης. Ήταν από τους πρώτους που συγκρότησαν δικό τους σώμα ενόπλων και πρωταγωνίστησαν στην απελευθέρωση της Καλαμάτας στις 23 Μαρτίου 1821, ένα γεγονός-ορόσημο που σηματοδότησε την επίσημη έναρξη του Αγώνα.

Δεν ήταν απλά ένας Μανιάτης αρχηγός. Ο θρύλος τον θέλει δραστήριο και παντού, όχι μόνο στην Πελοπόννησο, αλλά και σε άλλες περιοχές. Διακρίθηκε στις πολιορκίες της Κορώνης και της Μεθώνης, στη νικηφόρα μάχη του Βαλτετσίου τον Μάιο του 1821, και στην απελευθέρωση της Τριπολιτσάς. Η φήμη του ως ατρόμητου πολεμιστή τον ακολουθούσε, και η παρουσία του ενίσχυε το ηθικό των επαναστατών.

Μάλιστα, ο Κυριακούλης, μαζί με τον πολυαγαπημένο του ανιψιό Ηλία Μαυρομιχάλη, συμμετείχε σε εκστρατείες στην Αττική και τη Βοιωτία, λαμβάνοντας μέρος στις μάχες του Κριεκουκίου και του Οσίου Λουκά. Ο θάνατος του Ηλία στην Εύβοια τον συγκλόνισε βαθιά, και ο θρύλος τον θέλει να προσπαθεί ανεπιτυχώς, μαζί με τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, να εκδικηθεί τον θάνατο του ανιψιού του, πριν επιστρέψει συντετριμμένος στην Πελοπόννησο.

Ο πιο έντονος και δραματικός θρύλος του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη αφορά το τέλος της ζωής του και την υπέρτατη θυσία του στην Ήπειρο. Τον Μάιο του 1822, ανταποκρινόμενος στην έκκληση του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, ο Κυριακούλης αποφάσισε να συμμετάσχει σε μια κρίσιμη εκστρατεία για την ενίσχυση των πολιορκημένων Σουλιωτών στην Κιάφα. Με ένα σώμα 500 Μανιατών και Μεσολογγιτών, αποβιβάστηκε στις ηπειρωτικές ακτές, κοντά στις εκβολές του ποταμού Αχέροντα, στη θέση Σπλάτζα Φαναρίου (σημερινή Αμμουδιά Πρεβέζης).

Εκεί, στις 4 Ιουλίου 1822, οι Έλληνες δέχτηκαν επίθεση από υπέρτερες τουρκικές δυνάμεις (περίπου 3.000 Τουρκαλβανούς υπό τον Μουσταφάμπεη). Ο θρύλος αναφέρει ότι ο Κυριακούλης, παρά τον κίνδυνο και την αριθμητική διαφορά, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή, πολεμώντας με απαράμιλλη γενναιότητα και αυτοθυσία. Οι μάχες ήταν σφοδρές.

Εκεί, στο πεδίο της μάχης της Σπλάτζας, ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης έπεσε ηρωικά μαχόμενος, βρίσκοντας το θάνατο για την ελευθερία. Ο θρύλος θέλει τον θάνατό του να είναι ένα σύμβολο αντίστασης και αυτοθυσίας. Η σορός του μεταφέρθηκε με πλοίο στο Μεσολόγγι, όπου και ενταφιάστηκε στον Κήπο των Ηρώων, μέσα σε βαρύ πένθος, τιμώντας τον ως έναν από τους μεγάλους μάρτυρες της Επανάστασης. Για τον θάνατό του, μάλιστα, γράφτηκε και σχετικό δημοτικό τραγούδι, που απαθανατίζει τον ηρωισμό του:

“Πετρόμπεης καθότανε ψηλά στο Πετροβούνι κι εσφούγγιζε τα μάτια του μ΄ ένα χρυσό μαντήλι -Τι έχεις Μπέη και χλίβεσαι και χύνεις μαύρα δάκρυα -Σα με ρωτάς Κυριάκαινα και θέλεις για να μάθης απόψε μου ΄ρθαν γράμματα από το Μεσολόγγι τον Κυριακούλη σκότωσαν, τον πρώτο καπετάνιο και στάζουνε τα μάτια μου και τρέχουν μαύρα δάκρυα.”

Ο θρύλος του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη δεν αφορά μόνο τη γενναιότητά του, αλλά και την αίσθηση του καθήκοντος που τον οδήγησε να πολεμήσει και να θυσιαστεί σε ένα μακρινό πεδίο μάχης, μακριά από τη Μάνη του, για την ελευθερία ολόκληρης της Ελλάδας. Παραμένει ένα σύμβολο του αγώνα και της αφοσίωσης, ένας ήρωας που με το αίμα του πότισε το δέντρο της ελληνικής ελευθερίας.

Το άρθρο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης: Ο Θαλασσόλυκος και ο Ηρωικός Φρουρός της Ηπείρου εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .