Η Μάνη μετά την απελευθέρωση:

Με την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους, η Μάνη έχασε κάτι που είχε για αιώνες: την ιδιαιτερότητά της. Για τους Μανιάτες, οι νόμοι, οι χωροφύλακες, οι φόροι και τα δικαστήρια δεν ήταν “πρόοδος”. Ήταν εισβολή.

Η αδικία μετά τη θυσία

Το ’21 οι Μανιάτες έδωσαν αίμα και περιουσίες. Ζούσαν σε μια γη ηρωική αλλά άγονη και άνυδρη. Περίμεναν ότι το νέο κράτος θα τους ανταμείψει. Αντί γι’ αυτό, αντιμετώπισαν καχυποψία από τον ίδιο τον Καποδίστρια. Η σύλληψη του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη ήταν η σπίθα.

Η 27η Σεπτεμβρίου 1831: Ένα έγκλημα, πολλά ερωτηματικά

Η εν ψυχρώ εκτέλεση του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας στο κατώφλι του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο συγκλόνισε το έθνος. Η επίσημη ιστοριογραφία αποδίδει τη δολοφονία στους Κωνσταντίνο και Γεώργιο Μαυρομιχάλη, σε αντίποινα για τη σύλληψη του Πετρόμπεη.

Ωστόσο, στη Μάνη επιβιώνει ισχυρή μια άλλη εκδοχή. Νεότεροι ερευνητές όπως οι Δημ. Κοκκινάκης, Γ. Αϋφαντής και Αντ. Ξεπαπαδάκος στοιχειοθετούν σενάριο που εμπλέκει ευθέως τον βρετανικό παράγοντα. Σενάριο που ενισχύεται από ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός: τα αρχεία του Foreign Office για εκείνη την περίοδο, 150+ χρόνια μετά, δεν έχουν δει ακόμα το φως της δημοσιότητας.

Ήταν οι Μαυρομιχαλαίοι; Ήταν άλλοι; Η αλήθεια παραμένει στα σκοτεινά αρχεία του Λονδίνου. Διαβάστε εδώ: Μυστήριο η δολοφονία Καποδίστρια.

Οι σφαίρες που έφεραν βασιλιά

Όποιοι κι αν τράβηξαν τη σκανδάλη, η δολοφονία του Καποδίστρια άλλαξε τη ροή της ιστορίας. Ενεργοποιήθηκε αυτό που πολλοί θεωρούν “κρυφό άρθρο” του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου: η Ελλάδα θα είχε κληρονομική μοναρχία. Οι Μεγάλες Δυνάμεις έκριναν ότι «οι Έλληνες δεν μπορούσαν να κυβερνηθούν μόνοι τους». Ο Όθωνας αποβιβάζεται τον Ιανουάριο του 1833. Οι σφαίρες στο Ναύπλιο έφεραν μοναρχία για 140+ χρόνια.

“Γκρεμίστε τους πύργους!”

Το 1834 η Αντιβασιλεία διατάζει να γκρεμιστούν όλοι οι μανιάτικοι πύργοι. Οι Μανιάτες στασίασαν. Όταν ο Μάουερ έστειλε βαυαρικό στρατό, τον αιχμαλώτισαν ολόκληρο. Χρειάστηκε ο συνταγματάρχης Φέδερ για να τους κατευνάσει με διπλωματία.Διαβάστε εδώ: Μάνη: “Όταν οι Πύργοι Αντιστάθηκαν στο Βασίλειο”

Πάντα στην πρώτη γραμμή

Από εκεί και πέρα, η Μάνη πορεύτηκε εντός νομιμότητας, αλλά με το δικό της τρόπο. Το 1866 εκατοντάδες Μανιάτες πήγαν κρυφά στην Κρήτη να πολεμήσουν. Στον Μακεδονικό Αγώνα, στο σώμα του Παύλου Μελά και μετά τον θάνατό του, καπεταναίοι όπως ο Γέρμας, ο Ματαπάς, ο Ταΰγετος και ο Τσιμπίδα πρωτοστάτησαν κατά των κομιτατζήδων.

Στους Βαλκανικούς, στη Μικρά Ασία, στο ’40 ο Μανιάτης συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Δαβάκης έγραψε έπος στην Πίνδο.

Η μεγάλη έξοδος και η επιστροφή

Μετά τον Εμφύλιο, η εγκατάλειψη από το κράτος ερήμωσε τη Μάνη. Ο κόσμος μετανάστευσε: Λαύριο, Πειραιάς, Πέραμα, Αιγάλεω, Θεσσαλονίκη, Αμερική, Αυστραλία, Γερμανία. Το 2001 απέμειναν 23.887 μόνιμοι κάτοικοι.

Σήμερα; Η τουριστική ανάπτυξη φέρνει 10.000 παραθεριστές τους μήνες αιχμής. Και η μεγαλύτερη κοινότητα Μανιατών δεν είναι πια στη Μάνη. Ζει στον Πειραιά. Υπολογίζεται ότι 200.000 Μανιάτες αποτελούν το 40% του εκλογικού σώματος σε Α’ και Β’ Πειραιά. Κυριαρχούν στα ναυτικά επαγγέλματα, στα ναυπηγεία, στο λιμάνι.

Το παλιό τηλεγράφημα του ΟΛΠ «εγεννήθη υιός κρατήσατε θέσιν» ανήκει πλέον στις παροιμίες.

Επίλογος από πέτρα

Στη Μάνη δεν αναπτύχθηκε ποτέ οργανωμένη  κτηνοτροφία. Οι ελλείψεις σε κρέας ήταν πάντα μεγάλες. Όταν περνούσαν τα ορτύκια, η περιοχή γινόταν παγίδα. Ακόμα και σήμερα, στις πλαγιές γύρω από το Πόρτο Κάγιο, οι κυνηγοί περιμένουν τα ορτύκια του Σεπτέμβρη. Μόνο που σήμερα κρατάνε καραμπίνες. Τότε έστηναν «τραπέλες» με απόχες.

Η Μάνη άλλαξε. Δεν λύγισε.

Κείμενο : Όμορφη Μάνη

Πηγή: “Μανιάτες” Έκδοση Ρίζες Ελλήνων.

Το άρθρο Η Μάνη μετά την απελευθέρωση. εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .

Του omorfimani.gr

Η Μάνη βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο του ιστορικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος, και αυτή τη φορά η αφορμή είναι διπλή και εξαιρετικά σημαντική. Η επικαιρότητα γύρω από το πρόσωπο του Εθνικού Κυβερνήτη, Ιωάννη Καποδίστρια, «φλέγεται» ξανά, και εμείς στο omorfimani.gr δεν θα μπορούσαμε να μείνουμε ασυγκίνητοι μπροστά σε μια συγκυρία που αγγίζει την καρδιά της ιστορίας του τόπου μας.

Η Ταινία του Σμαραγδή και η Κραυγή της Ιστορίας

Από τη μία πλευρά, η νέα ταινία του σπουδαίου σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή έρχεται να αναδείξει τη φωτεινή προσωπικότητα του Κυβερνήτη, προκαλώντας μια παγκόσμια συζήτηση για το έργο και το τραγικό του τέλος. Από την άλλη, όμως, μια «εκδοτική βόμβα» δέκα χρόνια μετά την εξάντλησή της, έρχεται να δώσει το απαραίτητο βάθος και την τεκμηρίωση που κάθε Μανιάτης και κάθε σκεπτόμενος Έλληνας αναζητά.

Ο «Άθλος» του Δημήτρη Κοκκινάκη Επιστρέφει

Μετά από μια δεκαετία απουσίας, επανακυκλοφορεί το πολύκροτο δίτομο έργο του αείμνηστου συμπατριώτη μας (εκ Γυθείου), Δημήτρη Κοκκινάκη. Πρόκειται για μια εκπληκτική έρευνα 1.300 σελίδων που κυκλοφορεί σε μια πολυτελή, συλλεκτική έκδοση από τις εκδόσεις «Πελασγός» του Γιάννη Γιαννάκενα.

Για εμάς εδώ στη Μάνη, το έργο αυτό έχει διπλή αξία. Ο Κοκκινάκης, «κάνοντας φύλλο και φτερό» τα γεγονότα εκείνου του θολού ξημερώματος του Σεπτεμβρίου 1831 στο Ναύπλιο, δεν έγραψε απλώς ένα βιβλίο ιστορίας. Έγραψε ένα μανιφέστο αλήθειας που ανάγκασε τους σοβαρούς μελετητές να επαναπροσδιορίσουν τη στάση τους απέναντι στους Μαυρομιχαλαίους και τον ρόλο των ξένων δυνάμεων.

Γιατί το έργο αυτό αφορά κάθε Μανιάτη:

• Αποκαθιστά το όνομα της Μάνης: Αναδεικνύει τις σκοτεινές πτυχές και τις προβοκάτσιες που οδήγησαν στη μεγάλη τραγωδία, πέρα από τις απλοϊκές ερμηνείες περί «βεντέτας».

• Μνημειώδης Έρευνα: 1.300 σελίδες μεγέθους Α4 με ακλόνητα στοιχεία που φωτίζουν το κλίμα της εποχής.

• Συλλεκτικό Κειμήλιο: Η νέα σκληρόδετη έκδοση είναι ένας πραγματικός εκδοτικός άθλος, αντάξιος της βαρύτητας του θέματος.

Ένα Δώρο Ιστορικής Αυτογνωσίας

Το έργο βρίσκεται ήδη στην καρδιά της Μάνης, στο βιβλιοπωλείο «Αδούλωτη Μάνη» στην Αρεόπολη. Ενόψει των εορτών, αποτελεί την ιδανική επιλογή δώρου – ένα δώρο που κουβαλά μέσα του την ταυτότητά μας, τους αγώνες και την αλήθεια των προγόνων μας.

Όπως αναφέρει και ο εκδότης, το δίτομο έργο αποστέλλεται με αντικαταβολή σε όλη την Ελλάδα, χωρίς πρόσθετα έξοδα αποστολής, φέρνοντας την ιστορική έρευνα σε κάθε σπίτι.

Πληροφορίες & Παραγγελίες:

• Βιβλιοπωλείο «Αδούλωτη Μάνη», Αρεόπολη Λακωνίας

• Τηλέφωνα: 2733053670, 6978991863

• Email: lakoniaodos@gmail.com

Στο omorfimani.gr πιστεύουμε ότι η ομορφιά του τόπου μας δεν βρίσκεται μόνο στα τοπία του, αλλά κυρίως στην αλήθεια της ιστορίας του. Και το έργο του Δημήτρη Κοκκινάκη είναι η πιο λαμπρή απόδειξη αυτής της αλήθειας.

 ΥΣ. Στην σελίδα μας Ιστορική Βιβλιογραφία της Μάνης   υπάρχει η ενότητα “Ποιοί σκότωσαν τον Καποδίστρια” βασισμένη σε ανάλυση του Δημήτρη Κοκκινάκη. 

Το άρθρο Ο Καποδίστριας, η Μάνη και η Ιστορική Αλήθεια: Μια Μεγάλη Επιστροφή. εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .

Η σύγκρουση μεταξύ του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας, Ιωάννη Καποδίστρια, και της πανίσχυρης μανιάτικης οικογένειας των Μαυρομιχαλαίων δεν ήταν απλώς μια εσωτερική διαμάχη. Αποτέλεσε την κορύφωση μιας βαθιάς ιδεολογικής και πολιτικής ρήξης που καθόρισε τις πρώτες δεκαετίες του ελληνικού κράτους, και οι επιπτώσεις της παρακολουθούνταν στενά από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις, όπως αποκαλύπτουν τα αρχεία του βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών (Foreign Office).

Δύο Κόσμοι σε Σύγκρουση: Κεντρική Εξουσία vs. Τοπική Αυτονομία

Ο Ιωάννης Καποδίστριας, ένας έμπειρος διπλωμάτης με ευρωπαϊκή παιδεία και όραμα, επιδίωκε τη δημιουργία ενός σύγχρονου, συγκεντρωτικού κράτους. Για τον ίδιο, η Ελλάδα χρειαζόταν ένα ισχυρό κέντρο για να επιβιώσει και να αναπτυχθεί. Αυτό σήμαινε την επιβολή ενιαίας διοίκησης, φορολογικού συστήματος, τακτικού στρατού και δικαιοσύνης, καταργώντας τις τοπικές φεουδαρχικές εξουσίες και τα προνόμια που είχαν παγιωθεί κατά την Τουρκοκρατία.

Από την άλλη πλευρά, οι Μαυρομιχαλαίοι, ως ηγετική οικογένεια της αυτόνομης Μάνης και εκπροσωπώντας την ευρύτερη τάξη των προκρίτων (κοτζαμπάσηδων) και οπλαρχηγών, εκπροσωπούσαν το παραδοσιακό μοντέλο τοπικής αυτονομίας. Για αιώνες, η Μάνη λειτουργούσε με τους δικούς της άγραφους νόμους, βασισμένους στον κώδικα τιμής, τη δύναμη των γενών (τζακιών) και μια σχεδόν απόλυτη ανεξαρτησία από εξωτερικές εξουσίες. Οι Μαυρομιχαλαίοι έβλεπαν τις μεταρρυθμίσεις του Καποδίστρια ως απειλή στην επιρροή τους, στην τιμή τους και στην ίδια τη δομή της κοινωνίας της Μάνης.

Οι Συγκεκριμένες Πολιτικές που Οδήγησαν στη Ρήξη

Η σύγκρουση δεν ήταν αφηρημένη, αλλά εκδηλώθηκε μέσα από συγκεκριμένες πολιτικές του Καποδίστρια που έθιγαν άμεσα τα συμφέροντα και τις παραδόσεις των Μαυρομιχαλαίων και άλλων προκρίτων:

1. Διοικητική Αναδιοργάνωση: Ο Καποδίστριας κατάργησε τις τοπικές διοικήσεις και τους θεσμούς που βασίζονταν στους προύχοντες. Αντ’ αυτών, εγκατέστησε κεντρικούς διοικητές (“Έκτακτους Επιτρόπους” και “Διοικητές Επαρχιών”), οι οποίοι ήταν υπόλογοι αποκλειστικά στον ίδιο. Στη Μάνη, αυτή η προσπάθεια επιβολής κρατικού διοικητή (του στρατηγού Νικολάου Πετσάλη) και υποκατάστασης της εξουσίας των Μαυρομιχαλαίων, που ιστορικά ασκούσαν τον τίτλο του Μπέη, συνάντησε σφοδρή αντίδραση.

2. Οικονομική Πολιτική: Ο Κυβερνήτης επιχείρησε να δημιουργήσει ένα ενιαίο εθνικό ταμείο και να επιβάλει τακτική φορολογία. Αυτό σήμαινε την κατάργηση των “τελωνείων” και άλλων πηγών εσόδων που εισέπρατταν οι τοπικοί άρχοντες. Για τους Μανιάτες, η οικονομία τους, ιδιαίτερα στα παράλια, συμπληρωνόταν συχνά από την πειρατεία και το λαθρεμπόριο, πρακτικές που ο Καποδίστριας προσπάθησε να καταστείλει αυστηρά. Η εγκαθίδρυση εθνικού νομίσματος (του Φοίνικα) και η προσπάθεια συγκέντρωσης των οικονομικών πόρων στα χέρια του κράτους, θεωρήθηκαν από τους Μαυρομιχαλαίους ως άμεση απειλή στην οικονομική τους ανεξαρτησία.

3. Στρατιωτική Αναδιοργάνωση: Ο Καποδίστριας στόχευε στη διάλυση των άτακτων στρατιωτικών σωμάτων και τη δημιουργία ενός πειθαρχημένου, τακτικού στρατού, στον οποίο οι παλιοί οπλαρχηγοί θα εντάσσονταν ως αξιωματικοί υπό την κρατική ιεραρχία. Οι Μανιάτες, με την ισχυρή πολεμική τους παράδοση, αρνήθηκαν να παραδώσουν τα όπλα τους ή να υποταχθούν σε μια κεντρική στρατιωτική δομή, θεωρώντας το ως προσβολή στην αυτονομία και την πολεμική τους αξιοπρέπεια.

4. Δικαστική Μεταρρύθμιση: Η προσπάθεια εγκαθίδρυσης τακτικών δικαστηρίων και η επιβολή του νόμου σε όλη την επικράτεια, έρχονταν σε ευθεία αντίθεση με το παραδοσιακό μανιάτικο σύστημα δικαιοσύνης, το οποίο βασιζόταν σε άγραφους νόμους, τη διαμεσολάβηση των γερόντων, τις βεντέτες και τις συμφωνίες μεταξύ γενών. Ο Καποδίστριας θεωρούσε τις βεντέτες ως βαρβαρότητα που έπρεπε να εκριζωθεί, ενώ οι Μαυρομιχαλαίοι τις έβλεπαν ως μέρος του κώδικα τιμής τους.

Το Βλέμμα του Foreign Office: Διπλωματικές Αναφορές για την Αναταραχή

Το Foreign Office του Ηνωμένου Βασιλείου, μέσω των διπλωματών και προξένων του στην Ελλάδα, παρακολουθούσε με αμείωτο ενδιαφέρον τις εξελίξεις, καθώς η σταθερότητα του νέου ελληνικού κράτους ήταν άμεσα συνδεδεμένη με τα βρετανικά γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα στην περιοχή. Τα αρχεία του Foreign Office, που σήμερα φυλάσσονται στα Βρετανικά Εθνικά Αρχεία (The National Archives – TNA), περιέχουν πλήθος αναφορών που φωτίζουν την κόντρα:

• Ανησυχία για την Αστάθεια: Οι βρετανικές αναφορές συχνά εκφράζουν ανησυχία για την αυξανόμενη αστάθεια που προκαλούσε η πολιτική του Καποδίστρια έναντι των τοπικών αρχόντων. Διπλωμάτες σημείωναν την ένταση που δημιουργούσαν οι προσπάθειες του Κυβερνήτη να επιβάλει φορολογία, να συγκροτήσει τακτικό στρατό και να καταστείλει την πειρατεία, δράσεις που θίγονταν άμεσα τα συμφέροντα των Μαυρομιχαλαίων και άλλων προεστών.
• Περιγραφές της “Ανυποταξίας”: Οι βρετανικές πηγές περιγράφουν τους Μανιάτες ως “ανυπότακτους” και δύσκολα διαχειρίσιμους, αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζουν την ιστορική τους αυτονομία και την πολεμική τους αρετή. Καταγράφουν τις διαμαρτυρίες των Μαυρομιχαλαίων και άλλων προκρίτων, οι οποίοι θεωρούσαν τις ενέργειες του Κυβερνήτη ως αυταρχικές και αντίθετες προς τις παραδοσιακές ελευθερίες τους.
• Προβλέψεις για τη Ρήξη: Κάποιες αναφορές ίσως να προέβλεπαν την όξυνση της σύγκρουσης, καθώς οι διπλωμάτες αντιλαμβάνονταν την αδυναμία συμβιβασμού μεταξύ του συγκεντρωτικού οράματος του Καποδίστρια και της βαθιά ριζωμένης τοπικής εξουσίας. Η φυλάκιση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και των αδελφών του, ως πράξη που έθιγε την τιμή ενός τόσο ισχυρού γένους, καταγράφεται πιθανότατα λεπτομερώς ως κρίσιμο σημείο καμπής.

Η Κορύφωση: Φυλάκιση και Δολοφονία

Η κατάσταση οδηγήθηκε στα άκρα όταν ο Καποδίστριας, προκειμένου να επιβάλει την τάξη και να κάμψει την αντίσταση, προχώρησε σε πιο αυστηρά μέτρα. Συγκεκριμένα:

• Ο Αποκλεισμός της Μάνης: Ο Καποδίστριας επέβαλε θαλάσσιο και χερσαίο αποκλεισμό στη Μάνη, με στόχο να υποχρεώσει τους Μαυρομιχαλαίους σε υποταγή και να καταστείλει την αντίστασή τους.
• Η Φυλάκιση του Πετρόμπεη: Ο ίδιος ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ο Γέρος του Μοριά και ηγέτης των Μανιατών στην Επανάσταση, τέθηκε αρχικά σε κατ’ οίκον περιορισμό στο Ναύπλιο και αργότερα φυλακίστηκε μαζί με τον αδελφό του Τζανετάκη, τον Ιανουάριο του 1831, με την κατηγορία της απείθειας και της υποκίνησης ανταρσίας.
• Η Φυλάκιση των Υιών: Η φυλάκιση επεκτάθηκε αργότερα και σε δύο από τους γιους του Πετρόμπεη, τον Γεώργιο και τον Κωνσταντίνο, για την ενεργό συμμετοχή τους σε εξεγέρσεις και την αδιαλλαξία τους προς την κεντρική εξουσία.

Αυτή η πράξη, που θεωρήθηκε από τους Μανιάτες ως ύβρις κατά της τιμής του γένους και του συνόλου της Μάνης, ενεργοποίησε τον άγραφο κώδικα τιμής και εκδίκησης. Η δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια από τον Κωνσταντίνο και τον Γεώργιο Μαυρομιχάλη έξω από τον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, ήταν το τραγικό αποκορύφωμα αυτής της σύγκρουσης. Δεν ήταν μια μεμονωμένη πράξη, αλλά η ακραία έκφραση της αντίστασης των παραδοσιακών δυνάμεων στην επιβολή ενός νέου, συγκεντρωτικού κρατικού μοντέλου.

Η Διπλωματική Αντίδραση και η Κληρονομιά της Σύγκρουσης

Η δολοφονία του Καποδίστρια προκάλεσε σοκ στην Ελλάδα και σε όλη την Ευρώπη. Τα αρχεία του Foreign Office περιέχουν εκτενείς αναφορές για το γεγονός, τις πρώτες αντιδράσεις, τις προσπάθειες διαχείρισης της κρίσης και τις επιπτώσεις στην ήδη εύθραυστη σταθερότητα της Ελλάδας. Η βρετανική διπλωματία, όπως και οι άλλες Μεγάλες Δυνάμεις, βρέθηκε αντιμέτωπη με την πρόκληση της διατήρησης της τάσης και της εξασφάλισης της συνέχειας του κράτους, ενώ παράλληλα έπρεπε να αξιολογήσει τον αντίκτυπο αυτής της πράξης στις μελλοντικές τους σχέσεις με την Ελλάδα.

Η σύγκρουση Καποδίστρια-Μαυρομιχαλαίων υπήρξε καθοριστική για το νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Ανέδειξε τις τεράστιες δυσκολίες στη μετάβαση από μια χαλαρή, τοπικά ελεγχόμενη κοινωνία σε ένα σύγχρονο εθνικό κράτος. Η Μάνη, με την ισχυρή της ταυτότητα και τους ανυπότακτους κατοίκους της, αποτέλεσε το πεδίο όπου οι αντιφάσεις και οι προκλήσεις αυτής της μετάβασης εκδηλώθηκαν με τον πλέον δραματικό τρόπο. Η ιστορία αυτής της σύγκρουσης συνεχίζει να αποτελεί αντικείμενο μελέτης και προβληματισμού για τους ιστορικούς, αναδεικνύοντας τις πολύπλοκες δυναμικές που διαμόρφωσαν την Ελλάδα.

Μέσα στην τραγωδία της σύγκρουσης, δεν πρέπει να λησμονείται ο αδιάλειπτος ηρωισμός και οι βαρύτατες θυσίες της οικογένειας των Μαυρομιχαλαίων. Πριν την ρήξη με τον Καποδίστρια, και καθ’ όλη τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, οι Μαυρομιχαλαίοι υπήρξαν αιχμή του δόρατος του Αγώνα, προσφέροντας στην πατρίδα αμέτρητες υπηρεσίες και θρηνώντας την απώλεια άνω των 50 συγγενών τους στα πεδία των μαχών και στον βωμό της ελευθερίας. Ο αγώνας τους, όσο κι αν παρεξηγήθηκε ή οδήγησε σε λάθος αποφάσεις στην πορεία, πήγαζε από ένα βαθύ αίσθημα τιμής και αγάπης για την αυτονομία και την ελευθερία, αξίες που τίμησαν με το αίμα τους. Η ιστορία τους, όπως και του Καποδίστρια, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της συλλογικής μας μνήμης, υπενθυμίζοντας τις σκληρές επιλογές και το βαρύ τίμημα στην πορεία συγκρότησης του σύγχρονου ελληνικού κράτους.

Όμορφη Μάνη

Το άρθρο Η Ρήξη που Σημάδεψε το Έθνος: Καποδίστριας, Μαυρομιχαλαίοι και το Βλέμμα του Foreign Office εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .

Κάποτε, σε έναν τόπο ευλογημένο από τον ήλιο και τη θάλασσα, στα τέλη ενός καυτού Αυγούστου, τρία καράβια Ρούσικα, σαν τεράστια θαλασσοπούλια, βρήκαν απάγκιο σε έναν κόλπο κοντά στην Καλαμάτα. Η θάλασσα, κουρασμένη από τα παιχνίδια του καλοκαιριού, άρχισε να ονειρεύεται τις χειμωνιάτικες αγριόφωτες.

Τότε, ένας σοφός άντρας, που γνώριζε τα μυστικά του τόπου, είπε στους Ρούσους καπεταναίους, δείχνοντας προς τη δύση: «Εκεί που βλέπετε είναι η Μεσσηνία, η γη του Θεού. Σπέρνεις ένα και η γη σου χαρίζει δέκα. Μα κάποιοι αλαφροΐσκιωτοι την έχουνε σημαδέψει ως τα Γιαννιτσάνικα.»

Και όταν ρώτησαν για την άλλη μεριά, τους αποκρίθηκε: «Από εκεί ξεκινά η Μάνη, ένας τόπος από πέτρα και λεβεντιά, που οι ντόπιοι τη λένε Κακαβούλια. Εκεί ψηλώνει ένα βουνό, η Σέλιτσα. Κι από τη Σέλιτσα και δώθε, μην περιμένετε χώματα ή νερά. Μόνο αίμα θα βρείτε και σίδερο από ντουφέκια. Και τούτα τα ντουφέκια είναι έτοιμα τούτες τις μέρες, γιατί έτσι το θέλησε ένας άρχοντας, φίλος δικός σας.»

Οι Ρούσοι, περίεργοι, ρώτησαν τον σοφό άντρα για τα νέα του τόπου, κι εκείνος τους είπε: «Ο άρχοντας Καποδίστριας έχει σηκώσει μπαϊράκι με τους Μανιάτες. Πριν λίγο καιρό, ένας λεβέντης από το Λιμένι, ο Κατσής Μαυρομιχάλης, πήρε τους δικούς του και βγήκαν στα βουνά. Μόλις το έμαθαν στο Ανάπλι, έγινε μεγάλος αναβρασμός. Ένας γέροντας σεβάσμιος, ο Πετρόμπεης, ζήτησε να πάει στην Τσίμοβα να βάλει τάξη, γιατί ήξερε πως θα τον άκουγαν σαν πατέρα και σαν αρχηγό. Μα ο Κυβερνήτης, πεισματάρης καθώς ήταν, δεν τον άφησε. Έφυγε κρυφά με ένα καΐκι. Τότε έστειλαν έναν ναύαρχο, τον Κανάρη, με βασιλικό πρόσταγμα να τον πιάσει. Τον πρόφτασε στο Κατάκωλο και τον γύρισε πίσω στο Ανάπλι. Τα παρακάτω τα ξέρετε. Ο Καποδίστριας έκλεισε τον γέρο Μαυρομιχάλη στο κάστρο το Ιτς-Καλέ. Γι’ αυτό και τα ντουφέκια στη Μάνη είναι έτοιμα. Οι γεννημένοι από τη θάλασσα δεν θα το ανεχτούν αυτό, να το θυμάστε! Ο Κωνσταντής κι ο Μπεηζαντέ Γιωργάκης θα δείξουν την οργή τους, κι ας τους φυλάνε καλά.»

Τότε η κουβέντα σταμάτησε, γιατί μια βαρκούλα ήρθε από τις Κιτριές, φέρνοντας μια γυναίκα που περίμεναν στο ρούσικο καράβι. Όταν ανέβηκε, στηριζόμενη στο μπράτσο ενός νεαρού, όλοι έκαναν στην άκρη. Έμοιαζε με φάντασμα αρχαίο, σκιά από τραγωδία παλιά, καθώς περπατούσε αργά, με βλέμμα γεμάτο πόνο και πείρα θανάτου. Οι σοφοί του καραβιού την παρομοίασαν με μια βασίλισσα που είδε τα παιδιά της σφαγμένα. Ήταν η γριά μάνα του Μπέη της Μάνης.

Ο Ρώσος ναύαρχος Ρίκορντ έτρεξε να την υποδεχτεί και να της προσφέρει μια θέση.

«Σας ακούω,» της είπε με σεβασμό, φωνάζοντας τον δραγουμάνο να πλησιάσει. «Και θα χαρώ να σας βοηθήσω, αν είναι στο χέρι μου.»

Και η γριά άρχισε να μιλά με φωνή τραχιά: «Να του πεις πως αυτό που κάνει είναι άδικο. Και το άδικο σε τούτον τον τόπο δεν το θέλουν ούτε οι άνθρωποι ούτε ο Θεός που πιστεύουμε. Σε ποιόν να το πεις; Στον Κυβερνήτη, στον Καποδίστρια. Εσύ είσαι από τη Μοσκοβία και θα σ’ ακούσει. Να βγάλει το παιδί μου από το Ιτς Καλέ, που το ‘κλεισε σαν κακούργο.»

Έλεγε «το παιδί μου», κι η φωνή της έτρεμε σαν φωνή μάνας για το μωρό της, παρόλο που ο Πετρόμπεης ήταν πια γέρος.

«Δεν ξέρει,» φώναξε στον Ρώσο με πικρή φωνή, «τι έχει δώσει η γενιά μας σε τούτον τον τόπο. Τον Σκυλογιάννη τον σφάξανε μισοκαμένο στα Ορλωφικά. Λένε πως το μαχαίρι γλιστρούσε στο δέρμα του. Τον γιο του, τον πρώτο του παλικάρι που πολεμούσε στο Μελιπύργι, τον πήραν οι Τούρκοι και τον σκότωσαν φρικτά. Το ίδιο έγινε και με τ’ άλλα του παιδιά, τα μικρότερα, που βρέθηκαν στη μάχη. Τα έσφαξαν κι αυτά σαν αρνιά.»

Σώπασε για λίγο, με τα μάτια θολά από τα χρόνια να κοιτούν τη θάλασσα, και τα χέρια σαν κλαδιά ξερά σταυρωμένα στα γόνατά της. Σαν να ξαναζούσε τις πίκρες της.

«Ο Πιέρος κι αυτός έπεσε στη μάχη,» συνέχισε. «Ο Γιάννης πληγώθηκε βαριά στο Νιόκαστρο κι πέθανε στην Αρκαδιά. Ο Λίας, το εγγόνι μου που έμοιαζε με τον ίδιο τον Χριστό, πολέμησε στο Βαλτέτσι και πότισε με το αίμα του τα Στούρα και τον Κοκκινόμυλο. Ο Κυριακούλης, που έδενε τα μουστάκια του πίσω από τ’ αυτιά, σκοτώθηκε στη Σπλάντζα, στο Φανάρι, πολεμώντας τον Κεχαγιάμπεη. Ο Κωνσταντής κράτησε τη Βέργα, νίκησε τους Αραπάδες του Ιμπραήμ στο Διρό, πολέμησε στον Πολυτζάραβο. Ο Γιωργάκης στα Δερβενάκια. Δεν μετριούνται τα παλικάρια της γενιάς μας που χύσανε το αίμα τους για τούτον τον τόπο.»

Το γεροντικό της πρόσωπο γύρισε και κοίταξε το σπίτι των Μαυρομιχαλαίων στις Κιτριές.

«Το βλέπεις αυτό το σπίτι;» ρώτησε τον ναύαρχο. «Εκεί μέσα ο γιος μου με τον Αντωνόμπεη Γρηγοράκη και τον Τρουπάκη Μούρτζινο έβαλαν την υπογραφή τους στο χαρτί που έφερε την λευτεριά στη Μάνη το Εικοσιένα.»

Ο Ρίχαρντ άκουγε με προσοχή τα λόγια της γριάς, που έμοιαζαν με κατάρες βγαλμένες από τα βάθη της ψυχής της.

«Να του πεις του Κορφιάτη να βγάλει τον μπέη από τη φυλακή το πιο γρήγορα. Έτσι να του πεις. Να τον βγάλει και για το δίκιο και για την ζωή του…»

Σηκώθηκε, τον ευχαρίστησε και ζήτησε το χέρι του συνοδού της. Ο νέος Μανιάτης την οδήγησε απαλά στη βάρκα. Καθώς καθόταν, φώναξε πάλι στον ναύαρχο: «Να τον βγάλει και για το δίκιο και για την ζωή του!»

Την άλλη μέρα, ο Ρώσος ναύαρχος άφησε τις Κιτριές και ταξίδεψε νότια, κατά τη Μανιάτικη θάλασσα με τους κόκκινους βράχους. Πέρασε τους κάβους και έβαλε πλώρη για το Ανάπλι. Εκεί, λένε πως έκανε ό,τι μπορούσε για να σβήσει τη φωτιά της οργής, να φέρει ειρήνη ανάμεσα στον Κυβερνήτη και τον Πετρόμπεη. Ήξερε πόσο δύσκολος ήταν ο Καποδίστριας, πεισματάρης και αυστηρός. Και ήξερε πως πολλοί ισχυροί του τόπου στέκονταν στο πλευρό των Μαυρομιχαλαίων.

Όμως, για τη συνάντησή του με τη γριά μητέρα του Πετρόμπεη δεν είπε τίποτα στον Κυβερνήτη, ούτε για τα φοβερά λόγια της, για να μην τον εξοργίσει. Του είπε μόνο πως οι Μανιάτες ήταν ανάστατοι και πως δεν θα ξεχνούσαν ποτέ την ταπεινωτική πράξη του Κανάρη.

«Δεν έδωσα τέτοια διαταγή!» είπε ο Καποδίστριας. «Αυτό που έγινε, όσο κι αν έγινε από ζήλο, το αποδοκιμάζω. Η πράξη του Κανάρη ήταν άτιμη!» Και πρόσθεσε θυμωμένα: «Με τέτοια λάθη θα μου φέρουν κανέναν μπελά στο κεφάλι!»

Ο Ρίκορντ τον παρακάλεσε ξανά να συναντήσει τον Πετρόμπεη.

«Θα τον καλέσω,» απάντησε ο Κυβερνήτης με πιο ήρεμη φωνή. «Μου είχε μιλήσει πριν από δυο μήνες και ο κύριος Φιλήμων. Χωρίς αποτέλεσμα όμως, γιατί ο αδελφός μου ο Βιάρος τα έκανε θάλασσα. Έβαλε τον πνευματικό μου να πει στον Μπέη πως θα τον συγχωρούσα αν έφερνε όλη την οικογένειά του από τη Μάνη στο Ανάπλι για εγγύηση. Και φυσικά, ο Μαυρομιχάλης δεν το δέχτηκε.»

«Πότε θα γίνει η συνάντησή σας;» ρώτησε ο ναύαρχος.

«Απόψε κιόλας. Στις πέντε το απόγευμα.»

Ο Κυβερνήτης όρισε τη συνάντηση. Στις πέντε το απόγευμα θα έφερναν τον γέρο-Μαυρομιχάλη από το Ιτς Καλέ στο Παλάτι.

Μα η Μοίρα, που αγαπά τα σκοτεινά μονοπάτια, μπήκε στη μέση και άλλαξε τα σχέδια. Έφτασε το ταχυδρομείο από την Ευρώπη, κι ο Καποδίστριας διάβασε τις ξένες εφημερίδες. Σε μια εφημερίδα του Λονδίνου είδε ένα άρθρο γεμάτο οργή εναντίον του, που μιλούσε και για τον άδικο διωγμό των Μαυρομιχαλαίων. Η καρδιά του, που εύκολα θύμωνε, άλλαξε γνώμη αμέσως. Όχι, δεν θα δεχόταν τον Πετρόμπεη!

Εκείνος ήρθε την ώρα που του είχαν πει, κατεβαίνοντας από τη φυλακή με τα γεροντικά του βήματα. Όταν έφτασε στο Παλάτι, του είπαν ξερά πως ο Κυβερνήτης δεν θα τον δεχόταν. Έσκυψε το άσπρο του κεφάλι, ντροπιασμένος, και ξαναπήρε το δρόμο για το Ιτς Καλέ. Περνώντας κάτω από το σπίτι όπου έμεναν ο αδελφός του και ο γιος του, ο Κωνσταντής κι ο Γιωργάκης, τους είδε και τους δύο στο παράθυρο.

«Γέρο, τι συμβαίνει;» του φώναξε ο γιος του, ο Μπεηζαντές Γιωργάκης, που με το βλέμμα του γεμάτο έκπληξη έμοιαζε με αρχάγγελο.

«Τι να ‘ναι, παιδί μου;» ακούστηκε η πνιγμένη φωνή του γέρο-Μαυρομιχάλη. «Δεν βλέπετε; Ανεβοκατεβάζουν τον Μπέη της Μάνης σαν κλεμμένο κοτόπουλο!»

Και ξανάρχισε να περπατά, πιο σκυφτός από την ταπείνωση.

«Αυτός ο Κορφιάτης με το στενό παντελόνι,» είπε ο Μπεηζαντές, σαν να δάγκωνε τις λέξεις, «μας περνά για τιποτένιους, για αχρείους. Όρκο παίρνω, το έκανε επίτηδες για να μας ντροπιάσει!»

Οι δύο Μαυρομιχαλαίοι κοιτάχτηκαν σιωπηλά, και στα μάτια τους φάνηκε για μια στιγμή μια λάμψη σαν ατσαλιού. Είχαν πάρει την απόφασή τους.

Και τότε, σαν σε παραμύθι που η σκιά γίνεται πιο μεγάλη από το σώμα, η οργή των Μαυρομιχαλαίων άρχισε να σιγοκαίει.

Ο Κυβερνήτης, για να θυμάται πάντα την Κέρκυρα όπου είχε μεγαλώσει, συνήθιζε να πηγαίνει στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα νωρίς το πρωί.

Ένα πρωινό, βγήκε από το Κυβερνείο φορώντας ένα σκούρο μπλε παλτό με ασημένια κουμπιά που έμοιαζαν με φοίνικες, άσπρο λινό παντελόνι και ένα μπλε σκούρο καπέλο. Έμοιαζε σαν Ρώσος στρατιώτης. Καθώς περπατούσε, λένε πως του επιτέθηκε ένας μεγάλος μαύρος σκύλος και του έσκισε το παντελόνι. Γύρισε πίσω, άλλαξε ρούχα και ξαναπήγε για την εκκλησία. Αυτή τη φορά, μια ζητιάνα που είχε δει τον σκύλο να του επιτίθεται, τον σταμάτησε ξαφνικά, προσπαθώντας να του κλείσει το δρόμο. Ο Καποδίστριας νόμισε πως ζητούσε ελεημοσύνη και της έδωσε λίγα κέρματα. Η ζητιάνα τα πέταξε και έφυγε τρομαγμένη, σαν να ήθελε να του δείξει να μην πάει.

Και όμως, εκείνος πήγε. Πέρασε από μια κρήνη, και όταν έφτασε στην πλατεία της εκκλησίας, είδε τους Μαυρομιχαλαίους να τον περιμένουν, στέκονταν απέναντι από την πόρτα όπου θα έμπαινε. Για μια στιγμή, το βήμα του έγινε διστακτικό, σαν να ένιωσε τον κίνδυνο. Μετά όμως προχώρησε και, φτάνοντας κοντά στην πόρτα, χαιρέτησε με ένα νεύμα του κεφαλιού.

Ήταν πρωί Κυριακής, 27 Σεπτεμβρίου 1831. Οι Μαυρομιχαλαίοι, ντυμένοι και οι δύο με τις μανιάτικες κάπες τους, ήταν έτοιμοι. Ο Κωνσταντής έβγαλε ένα φυλαχτό κι έστησε φρουρά στο κατώφλι της εξώπορτας. Ο Μπεηζαντές Γιωργάκης στάθηκε από την άλλη μεριά. Τότε ο νεωκόρος φώναξε: «Κάντε τόπο! Μπαίνει ο Κυβερνήτης στον Άγιο Σπυρίδωνα!»

Αμέσως ακούστηκαν δύο δυνατοί πυροβολισμοί. Η μια σφαίρα, από το όπλο του Κωνσταντή, βρήκε τον Κυβερνήτη. Καθώς εκείνος έπεφτε, ο Μπεηζαντές, το πιο όμορφο παλικάρι της Μάνης εκείνα τα χρόνια, έβγαλε από την κάπα του ένα μαχαίρι με μαύρη λαβή και του το έμπηξε στην κοιλιά.

Έγινε πανικός. Φωνές ακούστηκαν μπροστά στην εκκλησία, και μετά σε όλο το Ανάπλι. «Οι Κακαβούληδες σκότωσαν τον άρχοντα!»

Ο Κοζώνης, ο σωματοφύλακας του Καποδίστρια, που είχε ένα χέρι λιγότερο, έβγαλε γρήγορα το πιστόλι του και χτύπησε τον Κωνσταντή, τον αδελφό του Πετρόμπεη, καθώς έτρεχε να σωθεί. Ο στρατηγός Φωτομάρας τον σημάδεψε από το παράθυρο του σπιτιού του και τον βρήκε κι αυτός. Έπεσε κάτω, και ο κόσμος τον άρπαξε και τον έσυρε στο χώμα. Εκεί που τον τραβούσαν μισοπεθαμένο, ακούστηκε η βαθιά φωνή του Κωνσταντήμπεη, του αντρειωμένου πολεμιστή που είχε σώσει το Ανάπλι από τον Ιμπραήμ: «Μη με λερώνετε, μη με ντροπιάζετε, παιδιά! Και ρίξτε λάδι στην πόρτα του Αγίου Σπυρίδωνα!»

Λένε πως για μέρες, το πρησμένο σώμα του νεκρού το έσερνε η θάλασσα στα βράχια, ώσπου ένας παπάς Μανιάτης το τράβηξε και το έθαψε.

Ο Γιωργάκης έτρεξε στη Γαλλική Πρεσβεία, φίλησε το όπλο του, το εμπιστεύτηκε μαζί με την τιμή του στον Γάλλο πρέσβη, και μετά παραδόθηκε στις ελληνικές αρχές. Το στρατοδικείο τον καταδίκασε σε θάνατο. Εκείνος στάθηκε μπροστά τους ήρεμος και γονάτισε με σεβασμό κοιτάζοντας ένα παράθυρο με κάγκελα. Εκεί στεκόταν ο πατέρας του, ο γέρο-Πετρόμπεης, και παρακολούθησε την εκτέλεση του αγαπημένου του γιου, καπνίζοντας την πίπα του για να κρατήσει κρυμμένο τον πόνο στην καρδιά του.

Ο Μπεηζαντές, όρθιος και άφοβος, κοίταξε το απόσπασμα που θα τον εκτελούσε. Ζήτησε να μην του βάλουν μαντήλι στα μάτια, για να αντικρίσει τον θάνατο. Και έδωσε ο ίδιος την διαταγή: «Πυρ!»

Από τις εννιά σφαίρες που έριξαν, οι δύο αστόχησαν. Λένε πως ήταν δύο στρατιώτες που λυπήθηκαν τον λεβέντη Μανιάτη.

Γεώργιος Φτέρης “Μάνη Πατρίδα μου” Εκδόσεις Ερμής

Το άρθρο Οι Μαυρομιχαλαίοι και ο Κυβερνήτης! εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .

Το κύτταρο της μανιάτικης κοινωνίας ήταν η Πατριά, η αιματοσυγγενική οικογένεια. Ο δεσμός του αίματος ένωνε κάθετα και πλάγια όλα τα μέλη της κοινωνικής ομάδας. Υπέρτατος κριτής όλων ήταν ο αρχηγός της γενιάς, ο οποίος ήταν ο γεροντότερος που είχε εμπειρία και σοφία στις σχέσεις της γενιάς. Αυτός κανόνιζε τις έχθρες και τις φιλίες (συμπεθεριά κ.λπ.). Για όλα αυτά, βέβαια, δεν αποφάσιζε μόνος του. Καλούσε σε συμβούλιο όλα τα άριστα μέλη της Γενιάς που μπορούσαν να φέρουν όπλα και άκουγε όλες τις γνώμες, αλλά συνήθως υπερίσχυε η γνώμη του γέροντα. Με έγκριση του συμβουλίου της γενιάς αντιπροσώπευε ο γέροντας τη Γενιά στις σχέσεις με τις άλλες μανιάτικες οικογένειες ή τους ξένους.

Στους οικισμούς με πολλές γενιές συνέρχονταν η γεροντική, οι γέροντες των οικογενειών. Όριζαν τις κοινές εκμεταλλεύσεις για τη χορτονομή, για το αλάτι από τη θάλασσα. Επίσης, τους τόπους ψαρέματος και ομαδικά το μοίρασμα των ορτυκιών κ.λπ. Οι γέροντες της Μέσα Μάνης υπέγραφαν κατά οικογένειες και αναφερόταν πολλές φορές ο αριθμός των ένοπλων ανδρών.

Οι κάτοικοι της Μέσα Μάνης υπήρξαν εντελώς ελεύθεροι, δεν είχαν ούτε “καπετανίες”, ούτε “καπετάνιους” έως τον Πέτρο Μαυρομιχάλη. Στις πατριές της Μέσα Μάνης επικρατούσαν σχέσεις αυθόρμητης δημοκρατίας. Στην άλλη Μάνη έξω και Κάτω ή Άνω, επικρατούσε το Κοινοτικό Σύστημα της μορφής καπετανίας. (Μέξης) Κατά τον Αναστάσιο Γούλα, ο Καπετάνιος εκλεγόταν κατά πλειοψηφία. Δεν κληρονομιόταν η καπετανία, αν ο πρωτότοκος ή άλλος υιός δεν ήταν ικανός. Οι άλλοι ισχυροί εκλέγονταν μεγαλογεννήτες, οι οποίοι είχαν μεγάλη γενεά, πολλούς συγγενείς και φίλους ένοπλους. Ο καπετάνιος παρείχε την προστασία του στους μεγαλογεννήτες και στο λαό υπό τον όρο της υπακοής εν πολέμω. Και εν ειρήνη μόνο σε αυτόν ανέθεταν να πουλά τα προϊόντα που τους περίσσευαν. Οπότε ο καπετάνιος τα εμπορεύετο. Επίσης, εν καρπούτο τα λιμενικά και τελωνειακά δικαιώματα και πλήρωνε τους φόρους στην Πύλη!

Σε αυτή τη σχέση λειτουργούσε στη Μέσα Μάνη η κοινωνική ομάδα των φαμελιών ή αχαμινόμερων ή των ακουμπισμένων, που τους προστάτευαν οι Μεγαλογεννήτες. Μετά την απελευθέρωση ο Καποδίστριας, με το Διάταγμα της 16.4.1828, προσπάθησε να συνδέσει το παραδοσιακό σύστημα των δημογεροντιών με την αποκέντρωση των διοικητικών υπηρεσιών του νεοσύστατου τότε Ελληνικού κράτους.

Η διοικητική διαίρεση της χώρας καθορίστηκε σε 13 τμήματα. Επικεφαλής κάθε τμήματος ήταν ο έκτακτος επίτροπος που διοριζόταν από την κυβέρνηση. Οι έκτακτοι επίτροποι και οι προσωρινοί διοικητές των πόλεων, ήταν οι εκπρόσωποι της εκάστοτε κυβέρνησης, οι οποίοι υλοποιούσαν όλες τις κυβερνητικές αποφάσεις για την οργάνωση και λειτουργία του κράτους. Με διάταγμα που εκδόθηκε στις 17/29 Απριλίου 1828 ρυθμιζόταν η περαιτέρω διοικητική διαίρεση της χώρας και διαιρείτο το κάθε τμήμα σε επαρχίες, η κάθε επαρχία σε πόλεις, κώμες και χωριά που ανήκαν στην πρωτοβάθμια δημογεροντία, ενώ στη δευτεροβάθμια ανήκε η επαρχιακή δημογεροντία, η οποία αποτελείτο από τρία μέλη.

Τα χωριά που είχαν από 100 έως 300 οικογένειες εξέλεγαν δυο έως τρεις δημογέροντες ενώ χωριά με 400 οικογένειες εξέλεγαν τέσσερις δημογέροντες. Στην αγορά μαζευόταν ο ανδρικός πληθυσμός για ένα είδος γενικής συνέλευσης, όπου επιστατούσε κυρίως ο έκτακτος επίτροπος για τη διασφάλιση της νομιμότητας της όλης διαδικασίας. Ψήφιζαν όσοι είχαν συμπληρώσει το 25ο έτος της ηλικίας τους, ενώ εκλόγιμοι ήταν όσοι πλήρωναν περισσότερους φόρους στο κράτος και ήταν άνω των 35 ετών.

Η τοποθέτηση από τον Καποδίστρια του Γενοβέλη ως νομάρχη Μάνης, ο οποίος δεν ήταν μανιάτικης καταγωγής και ο παραγκωνισμός των Μανιατών αγωνιστών και αρχηγών από τις ευθύνες των κοινών, που για αιώνες οι ίδιοι τις είχαν κατακτήσει, προκάλεσε τη δημιουργία σοβαρής αντιπολιτευτικής διάθεσης ανάμεσα στους κατοίκους της Μάνης και προ πάντων των Μαυρομιχαλαίων, οι οποίοι προεπαναστατικά είχαν κερδίσει με αγώνες σημαντικά αξιώματα και που προσέφεραν δεκάδες μέλη της οικογενείας τους στον αγώνα για την απελευθέρωση της Ελλάδας.

Η επιβολή φόρων στους φτωχούς αγωνιστές καθώς και ο αυταρχισμός του Καποδίστρια και η αδυναμία προσαρμογής στις ντόπιες συνθήκες από τη μια μεριά, η ανάγκη από την άλλη μεριά δημιουργίας λειτουργικού κράτους με κεντρική εξουσία διοίκησης, οδήγησε σε αντιθέσεις με τους ντόπιους οπλαρχηγούς. Επίσης, και οι ιδιοτέλειες και η άσκηση επιρροής της χώρας από τις άλλες ξένες δυνάμεις, οδήγησαν τους Μαυρομιχαλαίους σε πρόθεση δολοφονίας του Καποδίστρια, αφού ηθικά ο διασυρμός του Πετρόμπεη έριχνε το γόητρο των Μαυρομιχαλαίων.

Η δολοφονία του Καποδίστρια καταλογίστηκε στον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη και αν η πράξη δεν έγινε, όλοι οι παράγοντες οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι Μαυρομιχαλαίοι ήθελαν το θάνατό του.

Με πηγές από το βιβλίο του Νικολάου Θεμ. Καποθαράκου “Μάνη Φωτεινός & Ελεύθερος Τόπος”. Εκδόσεις Δεσμός 2002

Το άρθρο Η Διοίκηση στη Μάνη: “Από τις Πατριές στο Κράτος του Καποδίστρια”. εμφανίστηκε πρώτα στο Γνωρίστε την Όμορφη Μάνη .