Ο βυζαντινός ναός της Βλαχέρνας, κρυμμένος στην καρδιά της Μάνης, αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Χρονολογείται στον 12ο αιώνα και βρίσκεται περίπου 1500 μέτρα νοτιοδυτικά του Μέζαπου, στον δρόμο προς το Σταυρί, με μια μικρή παράκαμψη δεξιά σε σύντομο χωματόδρομο. Παρά το πέρασμα των αιώνων, ο ναός διατηρεί ακόμα μερικές από τις αρχικές αγιογραφίες στο εσωτερικό του, μαρτυρώντας την πλούσια ιστορία του.
Η μοίρα, όμως, επιφύλαξε στον ναό της Βλαχέρνας ένα θλιβερό κεφάλαιο στη δεκαετία του 1950, όταν βρέθηκε στο στόχαστρο αρχαιοκαπήλων.
Η Κλοπή του Τέμπλου: Μια Λαϊκή Μαρτυρία
Η ιστορία της κλοπής του τέμπλου έχει περάσει από γενιά σε γενιά μέσω της προφορικής παράδοσης, όπως αυτή καταγράφεται στο βιβλίο “Άνθη της Πέτρας” του Κυριάκου Κάσση:
“Προπολεμικά οι Τσοπακιώτες ελέπανε ένα ιταλικό καράβι στο Μέζαπο κι εφόρτωνε τις πέτρες από την εκκλησία την παλαιϊκιά (=από τη Βλαχέρνα, το πώρινο γλυπτό τέμπλο).”
Η αντίδραση των Μανιατών, γεμάτη απορία και αγανάκτηση, αποτυπώνει την αθώα τους προσέγγιση απέναντι σε αυτό που οι ξένοι θεωρούσαν πολύτιμο. “Ένα καράβι κλέβει τις πέτρες…. Ε, πού να ζάσε πάρει ο διάολος… Δεν έχετε πέτρες στο τόπο ζας; Μα τι ανόητοι είνιε αυτοί οι ξένοι!”, έλεγαν οι Μανιάτες.
Αυτή η λαϊκή μαρτυρία, όσο απλή κι αν ακούγεται, φανερώνει τη μεγάλη απόσταση μεταξύ της αντίληψης των ντόπιων, που έβλεπαν τις πέτρες ως απλά οικοδομικά υλικά, και των αρχαιοκαπήλων, που αναγνώριζαν την ανεκτίμητη αξία του βυζαντινού γλυπτού τέμπλου.
Το Χρονικό της Κλοπής
Δυστυχώς, η πραγματικότητα επιβεβαιώνει την παράδοση: το πώρινο γλυπτό τέμπλο και άλλα μάρμαρα όντως κλάπηκαν από Ιταλούς αρχαιοκάπηλους τη δεκαετία του 1950 από τον ναό της Βλαχέρνας στο Μέζαπο. Αυτό το θλιβερό γεγονός αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του φαινομένου της αρχαιοκαπηλίας που έχει στερήσει από την Ελλάδα αμέτρητους πολιτιστικούς θησαυρούς.
Η απώλεια του τέμπλου της Βλαχέρνας δεν είναι απλώς η απώλεια ενός καλλιτεχνικού έργου, αλλά η αφαίρεση ενός αναπόσπαστου κομματιού της ιστορίας και της ταυτότητας του τόπου. Παρά την απώλεια αυτή, ο ναός παραμένει ένα σημαντικό μνημείο, που θυμίζει τόσο την πλούσια βυζαντινή κληρονομιά όσο και τις πληγές που άφησε πίσω της η αρχαιοκαπηλία.
Σημείωση Όμορφης Μάνης:
Η Παναγία η Βλαχέρνα στη Μάνη, κοντά στον οικισμό του Μέζαπου, είναι ένα εκπληκτικό δείγμα βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Πρόκειται για ένα ιστορικό μνημείο, η κατάσταση του οποίου, όπως διαπιστώσαμε κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μας, δυστυχώς μαρτυρά την έλλειψη της απαιτούμενης φροντίδας και συντήρησης.
Η εικόνα εγκατάλειψης γύρω από τον ναό, με την έντονη δυσοσμία και την παρουσία περιττωμάτων ζώων, αποτελεί ένα θλιβερό φαινόμενο που υποβαθμίζει την αξία αυτού του ιστορικού μνημείου και την εμπειρία του επισκέπτη. Ελπίζουμε οι αρμόδιοι φορείς να αναλάβουν δράση, ώστε να διαφυλαχθεί αυτό το σημαντικό κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Φωτογραφικό Υλικό:
Xάρτης:
