Έχετε ακούσει ποτέ για τους Νυκλιάνους; Πρόκειται για μια κοινότητα ανθρώπων των οποίων η ιστορία είναι συνυφασμένη με τη μικρή, αλλά στρατηγικά σημαντική πόλη της Νύκλης στην Πελοπόννησο, και την εκπληκτική της μεταμόρφωση από κέντρο Φράγκων ηγεμόνων σε τόπο εξορίας και αναγέννησης στη σκληροτράχηλη Μάνη. Ελάτε να ανακαλύψουμε μαζί αυτή τη συναρπαστική διαδρομή.
Η Άνοδος και η Καταστροφή της Νύκλης
Η Νύκλη δεν ήταν απλώς μια ακόμα πόλη στην Πελοπόννησο. Βρισκόταν στο σημείο που σήμερα είναι το χωριό Πιαλί (η αρχαία Τεγέα), νοτιοανατολικά της Τρίπολης, και αποτελούσε το συγκοινωνιακό «μήλον της έριδος» της εποχής.
Το όνομά της έχει μια ενδιαφέρουσα προέλευση. Η Νύκλη ήταν αρχικά αποικισμός των Αμυκλών της Σπάρτης. Το αρχικό της όνομα ήταν Αμύκλιον, που κυριολεκτικά σήμαινε «μικραί Αμύκλαι». Με την πάροδο του χρόνου και μέσα από γλωσσικές αλλαγές, το όνομα εξελίχθηκε διαδοχικά σε Μύκλιον (ή Μούχλιν, Μούχλι), Νύκλιον, Νύκλιν, και τέλος, Νύκλι. Έτσι, από τις αρχαίες ρίζες της, η πόλη ανέδειξε την ταυτότητά της.
Αργότερα, η Νύκλη εξελίχθηκε σε ένα ζωτικής σημασίας κέντρο κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Οι Φράγκοι ηγεμόνες αντιλήφθηκαν την κομβική της θέση και την ανέδειξαν σε πρωτεύουσα βαρωνίας. Στη Νύκλη λάμβαναν χώρα σημαντικά συνέδρια, όπως αυτό του 1258, όπου ο Γουλιέλμος Βιλλαρδουίνος κάλεσε τους Φράγκους άρχοντες για να αποφασίσουν την επίθεση στον Κύρη των Αθηνών, Γουΐδωνα. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1262, φιλοξένησε ακόμα και το «Συνέδριο των Κυράδων», όπου οι γυναίκες των αρχόντων αποφάσισαν για την τύχη του αιχμάλωτου ηγεμόνα Βιλλαρδουίνου!
Όμως, η λαμπρή της πορεία τελείωσε απότομα το 1295. Ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου, Ανδρόνικος Β΄, αποφάσισε να πλήξει αυτό το φραγκικό οχυρό. Κατέλαβε και κατέστρεψε ολοσχερώς τη Νύκλη, χρησιμοποιώντας μάλιστα τις πέτρες της για να χτίσει δύο νέα φρούρια, το Μούχλι και τα Τσεπιανά. Ήταν το τέλος μιας εποχής για την πόλη.
Το Ταξίδι προς τη Μάνη: Μια Νέα Αρχή
Μετά την καταστροφή, οι κάτοικοι της Νύκλης, οι Νυκλιάνοι, βρέθηκαν άστεγοι και αναγκάστηκαν να αναζητήσουν νέες πατρίδες. Ενώ κάποιοι κατευθύνθηκαν προς την Αθήνα, η πλειοψηφία τους επέλεξε την απροσπέλαστη και ασφαλή Μεγάλη Μάνη, εγκαθιστάμενοι στην περιοχή της Κίττας (Citta).
Αυτή η μετεγκατάσταση δεν ήταν τυχαία. Η Μάνη, με τα δύσβατα εδάφη της, προσέφερε καταφύγιο και ασφάλεια σε περιόδους κρίσης. Και εδώ ξεκινά η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή της ιστορίας των Νυκλιάνων: η μεταμόρφωσή τους.
Πώς οι “Απόλεμοι” Έγιναν “Πολεμικότατοι”;
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της εγκατάστασης των Νυκλιάνων στη Μάνη είναι η αλλαγή του πολεμικού χαρακτήρα των κατοίκων. Πριν την έλευσή τους, οι Μανιάτες περιγράφονταν ως «απόλεμοι τρωγλοδύτες». Ωστόσο, μετά την άφιξη των Νυκλιάνων, παρουσιάζονται ως πολεμικότατοι και ακατάπαυστοι αγωνιστές, μια ιδιότητα που τους καθόρισε για αιώνες.
Αυτή η μεταμόρφωση δεν ήταν μαγική. Οφειλόταν στη Φραγκική επιρροή. Οι Φράγκοι, σε μια προσπάθεια να διατηρήσουν την κυριαρχία τους, επέβαλαν υποχρεωτική στρατιωτική θητεία στον ελληνικό πληθυσμό. Έτσι, οι Έλληνες εκπαιδεύονταν στα φραγκικά κάστρα και στους πολέμους, διαμορφώνοντας νέες γενιές πολεμιστών.
Επιπλέον, η άφιξη ενός μεγάλου, ετερόκλητου πληθυσμού στη Μάνη, η οποία ήταν μέχρι τότε αραιοκατοικημένη, οδήγησε σε απότομη αύξηση του πληθυσμού και σε διαρκείς ενδοκοινοτικές διαμάχες. Αυτές οι συνεχείς συγκρούσεις, που κράτησαν για πάνω από 800 χρόνια (1300-1833), ενίσχυσαν ακόμα περισσότερο τον πολεμικό χαρακτήρα των Μανιατών.
Τα Ίχνη της Φραγκικής Κληρονομιάς
Η σύνδεση των Νυκλιάνων με τη φραγκική τους κληρονομιά είναι εμφανής και σε άλλα στοιχεία:
- Φραγκικά ονόματα και λέξεις: Στη Μάνη συναντώνται ακόμα και σήμερα πολλά ονόματα και λέξεις γαλλικής, ιταλικής ή λατινικής προέλευσης. Ονόματα όπως Κατελάνος, Καρλούτσος, Λιμπέρης, Ντάβος, Φερεντίνος και λέξεις όπως η «ανθρωπέα» (που σημαίνει φόρτωμα ή αγαθά) αποτελούν ζωντανά κατάλοιπα αυτής της επίδρασης.
- Οι Γασμούλοι: Οι Φράγκοι ενθάρρυναν τους γάμους μεταξύ Ελλήνων και Φράγκων, δημιουργώντας μια νέα ομάδα ανθρώπων, τους Γασμούλους. Αυτοί οι άνθρωποι μικτής καταγωγής, που έφεραν άλλοτε ελληνικά και άλλοτε φραγκικά ονόματα, συνέβαλαν στην ανάμιξη των πολιτισμών και στην πλούσια κληρονομιά των Νυκλιάνων.
Η ιστορία των Νυκλιάνων είναι ένα λαμπρό παράδειγμα του πώς η ανθρώπινη θέληση μπορεί να επιβιώσει και να αναγεννηθεί μέσα από τις στάχτες της καταστροφής. Από την ακμάζουσα Νύκλη μέχρι την αγέρωχη Μάνη, η πορεία τους μαρτυρά την ικανότητα προσαρμογής και τη διαμόρφωση μιας μοναδικής ταυτότητας.
Με πηγή: Το βιβλίο του Δημητρίου Δ. Δημητράκου-Μεσίσκλη ” Οι Νυκλιάνοι Τόμος Α΄.
