Στο γραφικό χωριό Έρημος, ο σταυροειδής εγγεγραμμένος, τρουλλαίος, δικιόνιος ναός της Αγίας Βαρβάρας στέκεται ως ένα αξιόλογο μνημείο της βυζαντινής αρχιτεκτονικής και τέχνης. Πέρα από τα ήδη γνωστά, μια πιο προσεκτική ματιά αποκαλύπτει πληθώρα λεπτομερειών που μαρτυρούν την πλούσια ιστορία και τις καλλιτεχνικές παρεμβάσεις του ναού ανά τους αιώνες.
Η δομή του ναού παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως η μεσαία καμάρα του νάρθηκα που αποτελεί αδιάσπαστη συνέχεια της δυτικής κεραίας του κυρίως ναού. Αυτή η αρχιτεκτονική επιλογή προσδίδει μια αίσθηση ενότητας στον χώρο. Τα τόξα επικοινωνίας των πλάγιων τμημάτων του νάρθηκα προς τα δυτικά πλάγια διαμερίσματα της εκκλησίας είναι ελαφρώς χαμηλότερα από εκείνα που οδηγούν στη δυτική κεραία, δημιουργώντας ένα διακριτικό αρχιτεκτονικό παιχνίδι. Η είσοδος στο μνημείο γίνεται με μια κάθοδο δύο βαθμίδων, προσθέτοντας μια αίσθηση εισόδου σε έναν ιερό χώρο.
Οι κίονες του ναού είναι μονολιθικοί και οκταγωνικοί, στεφόμενοι με δίζωνα κιονόκρανα που, προφανώς, είναι μεσοβυζαντινής εποχής και μιμούνται παλαιοχριστιανικά πρότυπα. Μια αξιοσημείωτη παρατήρηση είναι ότι όλα τα παράθυρα του τρούλου είναι φραγμένα, γεγονός που ίσως να υποδηλώνει μεταγενέστερες επεμβάσεις ή λειτουργικές προσαρμογές.
Η Αγία Τράπεζα του ναού αποτελεί ένα μοναδικό στοιχείο, στηριζόμενη σε έναν οκταγωνικό κίονα. Οι πλευρές του κίονα φέρουν μεταγενέστερα, πολύ λαϊκά λαξεύματα, που απεικονίζουν ανθρώπινες μορφές, κλαδίσκους, γράμματα, σταυρό, γεωμετρικά σχήματα και ζώα. Ακόμη και στην πλάκα της Τράπεζας υπάρχουν λαϊκά χαράγματα, ενώ στις πλάγιες πλευρές της διακρίνεται ένας σταυρός ανάμεσα σε ελικοειδείς χαράξεις. Αυτά τα στοιχεία αναδεικνύουν την άμεση σύνδεση του χώρου με τη λαϊκή παράδοση και την αυθόρμητη έκφραση της πίστης.
Το μαρμάρινο περίθυρο της κύριας θύρας είναι διακοσμημένο με κυμάτια. Το μεγάλο άνοιγμα της θύρας (1.25 μ.) οδήγησε σε μια ενδιαφέρουσα μεταγενέστερη προσθήκη: έναν οκταγωνικό κίονα δίπλα στη νότια παραστάδα για τη στήριξη του ανωφλίου. Πάνω από τη θύρα δεσπόζει ένα μεγάλο ανακουφιστικό τόξο, ελαφρά πεταλόμορφο και βαθμιδωτό, με την πρώτη βαθμίδα να σχηματίζεται από πωρόλιθους και τη δεύτερη από πλίνθους. Το τόξο πλαισιώνεται από οδοντωτή ταινία που διατρέχει ολόκληρη την πρόσοψη του ναού, δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό οπτικό αποτέλεσμα. Ανάλογο διπλό πώρινο ανακουφιστικό τόξο απαντάται και στην πλέον φραγμένη νότια θύρα, στη θέση της οποίας έχει ανοιχτεί ένα ορθογώνιο παράθυρο σε μεταγενέστερα χρόνια.
Οι αψίδες του ναού είναι τρίπλευρες και φέρουν πλούσιο διακοσμητικό διάκοσμο. Η οδοντωτή ταινία, που ξεκινά από το νότιο τοίχο, συνεχίζεται στον ανατολικό, αλλά διακόπτεται στη βόρεια πλάγια πλευρά της αψίδας του Διακονικού και στην ανατολική πλευρά της μεσαίας αψίδας. Η ανατολική πλευρά του ναού είναι χτισμένη κυρίως με πωρόλιθους, ενώ στις γωνίες χρησιμοποιείται ένας κατακόρυφος μαρμαρόλιθος. Στα παράθυρα, οι πλίνθοι των τόξων περιβάλλονται από μονή σειρά πλίνθων, και πάνω από τα τόξα των παραθύρων στις αψίδες ήταν εντοιχισμένο ένα μεγάλο πιάτο. Στις πλάγιες πλευρές της μεσαίας, μεγαλύτερης αψίδας, εκατέρωθεν του τόξου του παραθύρου, υπάρχει ένας μαίανδρος από πλίνθους, ενώ στην μεσαία πλευρά πάνω από το τόξο συναντάμε μια ζωφόρο από ρομβοειδή, πήλινα, αγάνωτα πλακίδια.
Ο οκτάπλευρος τρούλος του ναού φέρει εντοιχισμένους στις γωνίες γωνιώδεις κιονίσκους από λευκό μάρμαρο, των οποίων τα κιονόκρανα βαστάζουν απλές υδρορροές. Οι οριζόντιες πλίνθοι της πλινθοπερίβλητης τοιχοδομίας στον τρούλο έχουν χρησιμοποιηθεί με σχετική φροντίδα. Παράθυρα στον τρούλο υπάρχουν στις πλευρές που βλέπουν στα κύρια σημεία του ορίζοντα, και αυτά είναι φραγμένα με μαρμάρινες πλάκες.
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της Αγίας Βαρβάρας είναι η διακόσμηση των εξωτερικών τοίχων με εντοιχισμένα πιάτα. Ένα πιάτο πάνω από το δυτικό πτερύγιο του νότιου παραθύρου κοσμείται από ένα πολύχρωμο πουλί. Στο τύμπανο, πάνω από τους λοβούς του παραθύρου της μεσαίας αψίδας, βρίσκεται ένα βαθύ πιάτο με καφέ βάθος και κίτρινα κοσμήματα. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό είναι το πιάτο πάνω από το παράθυρο της Προθέσεως, όπου απεικονίζονται ζώα κίτρινου χρώματος σε καφέ γάνωμα: ένα μεγάλο, στικτό ζώο που κατευθύνεται προς τα δεξιά με ανασηκωμένη ουρά, και πάνω από τη ράχη του δύο σκύλοι, ενώ κάτω από την κοιλιά του μεγάλου ζώου βρίσκεται ένα μικρότερο ζώο ανάσκελα.
Ο H. Megaw χρονολογεί το μνημείο σε χρόνια μετά το 1150. Αν και ο ναός είναι ασβεστωμένος στο εσωτερικό του, μια πρόχειρη έρευνα αποκάλυψε την ύπαρξη τοιχογραφιών. Στον βόρειο τοίχο του βορειοδυτικού πλάγιου διαμερίσματος, φάνηκε τμήμα τοιχογραφίας που απεικονίζει έναν στρατιωτικό Άγιο σε ερυθρό ίππο, με λαϊκή τεχνοτροπία, πιθανώς μεταβυζαντινών χρόνων. Στην αψίδα του ιερού, νεότερες τοιχογραφίες, ίσως του 19ου αιώνα, περιλαμβάνουν μια παραλλαγή της Βλαχερνίτισσας, στηθάρια Προφητών, την Κοινωνία των Αποστόλων και τέσσερις Ιεράρχες.
Ο ναός της Αγίας Βαρβάρας στην Έρημο αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα της εξέλιξης της βυζαντινής αρχιτεκτονικής και τέχνης, με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του να προσφέρουν μια συναρπαστική μαρτυρία του παρελθόντος. Είναι ένα μνημείο που αξίζει να εξερευνηθεί, προσφέροντας στον επισκέπτη μια μοναδική εμπειρία σύνδεσης με την ιστορία και τον πολιτισμό.
Με πηγή : mani.org
Η Αγία Βαρβάρα στην Έρημο: Ο Θρύλος της Κρυμμένης Ελπίδας
Ο ναός της Αγίας Βαρβάρας στο χωριό Έρημος, εκτός από την αρχιτεκτονική του μεγαλοπρέπεια και τον πλούσιο διάκοσμό του, φέρει μέσα του και ψιθύρους παλιών ιστοριών – θρύλους που περνούν από γενιά σε γενιά, δίνοντας μια άλλη διάσταση στην παρουσία του.
Ένας από αυτούς τους θρύλους αφορά τη φραγμένη όψη των παραθύρων του τρούλου και των αψίδων. Η αρχική του κατασκευή προέβλεπε φυσικά ανοίγματα για να φωτίζεται το εσωτερικό του ναού από το φως του ήλιου, συμβολίζοντας τη θεία φώτιση. Ωστόσο, λέγεται ότι σε μια περίοδο μεγάλων δυσκολιών για την περιοχή –είτε λόγω επιδρομών, είτε λόγω σκληρών καιρικών συνθηκών που έπλητταν τις σοδειές– οι κάτοικοι βίωναν έναν βαθύ φόβο και απόγνωση.
Ο φόβος αυτός, όπως λέει ο θρύλος, δεν ήταν μόνο για την υλική τους επιβίωση, αλλά και για την ψυχική τους ειρήνη. Νόμιζαν πως το φως που έμπαινε από τα παράθυρα του τρούλου ήταν τόσο έντονο που «ξεγύμνωνε» την ψυχή τους μπροστά στις δοκιμασίες. Έτσι, σε μια πράξη βαθιάς πίστης αλλά και απελπισίας, αποφάσισαν να φράξουν τα παράθυρα με μαρμάρινες πλάκες, όχι για να κρύψουν το φως, αλλά για να «φυλακίσουν» μέσα στον ναό την ελπίδα. Πίστευαν ότι με αυτό τον τρόπο, η ελπίδα θα παρέμενε ανεξίτηλη εντός των τειχών, προστατευμένη από τις εξωτερικές δυσκολίες, και θα φώτιζε τις ψυχές τους από μέσα, ακόμη και στις πιο σκοτεινές ώρες.
Ο θρύλος λέει πως από τότε, κάθε φορά που ένας πιστός μπαίνει στον ναό, παρόλο που το φως είναι χαμηλό και αμυδρό, νιώθει μια εσωτερική γαλήνη και μια ανεξήγητη αισιοδοξία. Αυτό, σύμφωνα με τους ντόπιους, είναι η κρυμμένη ελπίδα που οι πρόγονοί τους φυλάκισαν στο μνημείο, και η οποία συνεχίζει να ακτινοβολεί αθόρυβα, υπενθυμίζοντας ότι ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές, η πίστη μπορεί να φωτίσει τον δρόμο.
Ακολουθεί φωτογραφικό υλικό Όμορφη Μάνη:
Βίντεο
Και άλλο φωτογραφικό υλικό εδώ:
Χάρτης
