Το κύτταρο της μανιάτικης κοινωνίας ήταν η Πατριά, η αιματοσυγγενική οικογένεια. Ο δεσμός του αίματος ένωνε κάθετα και πλάγια όλα τα μέλη της κοινωνικής ομάδας. Υπέρτατος κριτής όλων ήταν ο αρχηγός της γενιάς, ο οποίος ήταν ο γεροντότερος που είχε εμπειρία και σοφία στις σχέσεις της γενιάς. Αυτός κανόνιζε τις έχθρες και τις φιλίες (συμπεθεριά κ.λπ.). Για όλα αυτά, βέβαια, δεν αποφάσιζε μόνος του. Καλούσε σε συμβούλιο όλα τα άριστα μέλη της Γενιάς που μπορούσαν να φέρουν όπλα και άκουγε όλες τις γνώμες, αλλά συνήθως υπερίσχυε η γνώμη του γέροντα. Με έγκριση του συμβουλίου της γενιάς αντιπροσώπευε ο γέροντας τη Γενιά στις σχέσεις με τις άλλες μανιάτικες οικογένειες ή τους ξένους.
Στους οικισμούς με πολλές γενιές συνέρχονταν η γεροντική, οι γέροντες των οικογενειών. Όριζαν τις κοινές εκμεταλλεύσεις για τη χορτονομή, για το αλάτι από τη θάλασσα. Επίσης, τους τόπους ψαρέματος και ομαδικά το μοίρασμα των ορτυκιών κ.λπ. Οι γέροντες της Μέσα Μάνης υπέγραφαν κατά οικογένειες και αναφερόταν πολλές φορές ο αριθμός των ένοπλων ανδρών.
Οι κάτοικοι της Μέσα Μάνης υπήρξαν εντελώς ελεύθεροι, δεν είχαν ούτε “καπετανίες”, ούτε “καπετάνιους” έως τον Πέτρο Μαυρομιχάλη. Στις πατριές της Μέσα Μάνης επικρατούσαν σχέσεις αυθόρμητης δημοκρατίας. Στην άλλη Μάνη έξω και Κάτω ή Άνω, επικρατούσε το Κοινοτικό Σύστημα της μορφής καπετανίας. (Μέξης) Κατά τον Αναστάσιο Γούλα, ο Καπετάνιος εκλεγόταν κατά πλειοψηφία. Δεν κληρονομιόταν η καπετανία, αν ο πρωτότοκος ή άλλος υιός δεν ήταν ικανός. Οι άλλοι ισχυροί εκλέγονταν μεγαλογεννήτες, οι οποίοι είχαν μεγάλη γενεά, πολλούς συγγενείς και φίλους ένοπλους. Ο καπετάνιος παρείχε την προστασία του στους μεγαλογεννήτες και στο λαό υπό τον όρο της υπακοής εν πολέμω. Και εν ειρήνη μόνο σε αυτόν ανέθεταν να πουλά τα προϊόντα που τους περίσσευαν. Οπότε ο καπετάνιος τα εμπορεύετο. Επίσης, εν καρπούτο τα λιμενικά και τελωνειακά δικαιώματα και πλήρωνε τους φόρους στην Πύλη!
Σε αυτή τη σχέση λειτουργούσε στη Μέσα Μάνη η κοινωνική ομάδα των φαμελιών ή αχαμινόμερων ή των ακουμπισμένων, που τους προστάτευαν οι Μεγαλογεννήτες. Μετά την απελευθέρωση ο Καποδίστριας, με το Διάταγμα της 16.4.1828, προσπάθησε να συνδέσει το παραδοσιακό σύστημα των δημογεροντιών με την αποκέντρωση των διοικητικών υπηρεσιών του νεοσύστατου τότε Ελληνικού κράτους.
Η διοικητική διαίρεση της χώρας καθορίστηκε σε 13 τμήματα. Επικεφαλής κάθε τμήματος ήταν ο έκτακτος επίτροπος που διοριζόταν από την κυβέρνηση. Οι έκτακτοι επίτροποι και οι προσωρινοί διοικητές των πόλεων, ήταν οι εκπρόσωποι της εκάστοτε κυβέρνησης, οι οποίοι υλοποιούσαν όλες τις κυβερνητικές αποφάσεις για την οργάνωση και λειτουργία του κράτους. Με διάταγμα που εκδόθηκε στις 17/29 Απριλίου 1828 ρυθμιζόταν η περαιτέρω διοικητική διαίρεση της χώρας και διαιρείτο το κάθε τμήμα σε επαρχίες, η κάθε επαρχία σε πόλεις, κώμες και χωριά που ανήκαν στην πρωτοβάθμια δημογεροντία, ενώ στη δευτεροβάθμια ανήκε η επαρχιακή δημογεροντία, η οποία αποτελείτο από τρία μέλη.
Τα χωριά που είχαν από 100 έως 300 οικογένειες εξέλεγαν δυο έως τρεις δημογέροντες ενώ χωριά με 400 οικογένειες εξέλεγαν τέσσερις δημογέροντες. Στην αγορά μαζευόταν ο ανδρικός πληθυσμός για ένα είδος γενικής συνέλευσης, όπου επιστατούσε κυρίως ο έκτακτος επίτροπος για τη διασφάλιση της νομιμότητας της όλης διαδικασίας. Ψήφιζαν όσοι είχαν συμπληρώσει το 25ο έτος της ηλικίας τους, ενώ εκλόγιμοι ήταν όσοι πλήρωναν περισσότερους φόρους στο κράτος και ήταν άνω των 35 ετών.
Η τοποθέτηση από τον Καποδίστρια του Γενοβέλη ως νομάρχη Μάνης, ο οποίος δεν ήταν μανιάτικης καταγωγής και ο παραγκωνισμός των Μανιατών αγωνιστών και αρχηγών από τις ευθύνες των κοινών, που για αιώνες οι ίδιοι τις είχαν κατακτήσει, προκάλεσε τη δημιουργία σοβαρής αντιπολιτευτικής διάθεσης ανάμεσα στους κατοίκους της Μάνης και προ πάντων των Μαυρομιχαλαίων, οι οποίοι προεπαναστατικά είχαν κερδίσει με αγώνες σημαντικά αξιώματα και που προσέφεραν δεκάδες μέλη της οικογενείας τους στον αγώνα για την απελευθέρωση της Ελλάδας.
Η επιβολή φόρων στους φτωχούς αγωνιστές καθώς και ο αυταρχισμός του Καποδίστρια και η αδυναμία προσαρμογής στις ντόπιες συνθήκες από τη μια μεριά, η ανάγκη από την άλλη μεριά δημιουργίας λειτουργικού κράτους με κεντρική εξουσία διοίκησης, οδήγησε σε αντιθέσεις με τους ντόπιους οπλαρχηγούς. Επίσης, και οι ιδιοτέλειες και η άσκηση επιρροής της χώρας από τις άλλες ξένες δυνάμεις, οδήγησαν τους Μαυρομιχαλαίους σε πρόθεση δολοφονίας του Καποδίστρια, αφού ηθικά ο διασυρμός του Πετρόμπεη έριχνε το γόητρο των Μαυρομιχαλαίων.
Η δολοφονία του Καποδίστρια καταλογίστηκε στον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη και αν η πράξη δεν έγινε, όλοι οι παράγοντες οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι Μαυρομιχαλαίοι ήθελαν το θάνατό του.
Με πηγές από το βιβλίο του Νικολάου Θεμ. Καποθαράκου “Μάνη Φωτεινός & Ελεύθερος Τόπος”. Εκδόσεις Δεσμός 2002
